سه‌شنبه ۲۴ شهریور ۱۴۰۵، در معیت دکتر مهراب رجبی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی شعبه البرز، به مناسبت انتصاب آقای رضاخانی در اداره امور کتابخانه‌های استان البرز، دیداری دوستانه با ایشان داشتیم؛ دیداری که خیلی زود از یک تبریک اداری فراتر رفت و به گفت‌وگویی جدی درباره فرهنگ، هویت البرز و آینده کتابخانه‌های استان تبدیل شد.
کتابخانه در جهان امروز دیگر صرفاً ساختمانی برای نگهداری و امانت کتاب نیست؛ بلکه می‌تواند به یکی از کانون‌های یادگیری، گفت‌وگو، خلاقیت، رشد فردی و شکل‌گیری سرمایه اجتماعی تبدیل شود. از این منظر، آینده کتابخانه‌های البرز بخشی از آینده فرهنگی این استان است.

🌱 ظرفیت‌های فرهنگی البرز

در آغاز نشست، دکتر مهراب رجبی با اشاره به پیشینه شکل‌گیری ایده استان‌شدن البرز، روند و چرایی تحقق این مطالبه را تشریح کرد و گفت ایده استان‌شدن البرز از دوره فعالیت‌های انتخاباتی مجلس ششم کلید خورد و پس از نزدیک به دو دهه محقق شد.
به گفته وی، البرز با وجود ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی و اجتماعی گسترده، هنوز با برخی کاستی‌های ساختاری و فرهنگی روبه‌روست و برای استفاده از ظرفیت‌های پیدا و پنهان استان، باید میان نهادهای فرهنگی و مدیریتی هم‌افزایی بیشتری شکل گیرد.
رجبی همچنین بر آمادگی بنیاد ایران‌شناسی برای همراهی با مدیریت جدید کتابخانه‌های استان در مسیر توسعه کمی و کیفی این نهاد فرهنگی تأکید کرد.
واقعیت آن است که سخن گفتن از کتابخانه در البرز، سخن گفتن از بخشی از هویت فرهنگی استانی است که در سایه همجواری با پایتخت، رشد شتابان جمعیت و تنوع اجتماعی، بیش از گذشته به زیرساخت‌های فرهنگی متناسب با جایگاه خود نیاز دارد.

🌱 تجربه فرهنگی زنجان برای البرز

در ادامه، رضا قاسم‌پور با اشاره به سوابق مدیریتی رضاخانی در استان زنجان، بر اهمیت تجربه‌های مدیریتی و تخصصی وی برای توسعه کتابخانه‌های البرز تأکید کردم. تجربه انباشته مدیریتی زمانی می‌تواند به سرمایه‌ای برای البرز تبدیل شود که با حمایت مدیریت عالی استان و همراهی شوراها، شهرداری‌ها و دستگاه‌های مرتبط همراه باشد.
مدیریت کتابخانه‌ها را نیز نباید صرفاً مدیریت چند ساختمان و مجموعه‌ای از منابع مکتوب دانست؛ بلکه باید آن را مدیریت بخشی از سرمایه فرهنگی و اجتماعی جامعه تلقی کرد.

🌱 رضاخانی و ایده کتابخانه نسل چهارم

رضاخانی نیز با اشاره به وضعیت کتابخانه‌های کرج و استان البرز، تصریح کرد که این مجموعه متناسب با جمعیت، موقعیت جغرافیایی و جایگاه ویژه استان در همسایگی پایتخت توسعه نیافته است و عبور از این وضعیت، نیازمند هم‌افزایی میان مسئولان و دستگاه‌های مختلف است.
اما بخش مهم سخنان وی، به تغییر مفهوم کتابخانه در جهان امروز اختصاص داشت.
او با اشاره به تجربه مدیریتی خود در زنجان و طرح مفهوم «کتابخانه نسل چهارم»، تأکید کرد که کتابخانه معاصر از قالب سنتی «امانت کتاب» عبور کرده است.
رضاخانی با اشاره به تجربه «کتابخانه خردمندان اعتمادیه» در زنجان، کتابخانه نسل چهارم را فضایی برای یادگیری مادام‌العمر، توسعه فردی، تعامل اجتماعی، گفت‌وگو، تجربه‌اندوزی و نشاط اجتماعی توصیف کرد؛ فضایی که حتی می‌تواند امکان تجربه‌های دیجیتال و گشت مجازی را نیز در اختیار مخاطبان قرار دهد.
در چنین تعریفی، کتابخانه از «مخزن کتاب» به «مخزن تجربه» تبدیل می‌شود؛ از مکانی صرفاً برای سکوت و مطالعه، به فضایی برای یادگیری و تعامل و از نهادی فرهنگی در حاشیه شهر، به یکی از کانون‌های زیست فرهنگی شهروندان.

🌱 دسترسی آسان‌تر به کتاب

رضاخانی همچنین از تدوین برنامه‌های کوتاه‌مدت، میان‌مدت و راهبردی برای توسعه کتابخانه‌های البرز خبر داد و گفت طرحی برای تسهیل دسترسی شهروندان به کتاب و کتابخانه به شورای اسلامی شهر ارائه کرده است.
به گفته وی، تخصیص سهم نیم‌درصدی درآمد شهرداری به کتابخانه‌ها می‌تواند روند توسعه کتابخانه‌های استان را شتاب بخشد.
در شهری مانند کرج که رشد جمعیت و گسترش کالبدی آن با سرعت قابل توجهی ادامه دارد، توسعه متوازن فضاهای فرهنگی نیز باید هم‌پای توسعه شهری مورد توجه قرار گیرد.

🌱البرز؛ تشنه زیرساخت‌های فرهنگی

البرز فقط یک استان پرجمعیت نیست؛ برشی متنوع از ایران معاصر است؛ استانی جوان، مهاجرپذیر و چندفرهنگی که در مجاورت پایتخت، مجموعه‌ای متنوع از تجربه‌ها، زبان‌ها، فرهنگ‌ها و سبک‌های زندگی را در خود جای داده است.
البرز برای رسیدن به جایگاه شایسته خود، تنها به بزرگراه، مترو، صنعت و زیرساخت‌های اقتصادی نیاز ندارد؛ این استان به زیرساخت فرهنگی در تراز جمعیت، ظرفیت و اهمیت ملی خود نیز نیازمند است.

رضا قاسم‌پور روزنامه‌نگار و پژوهشگر فرهنگی