گفت‌وگوی اختصاصی در حاشیه نشست هیئت اندیشه‌ورز علم و فناوری استان البرز

ششم آبان ۱۴۰۵ در حاشیه نشست هیئت اندیشه‌ورز علم و فناوری و کارگروه مدیریت استانی آموزش عالی استان البرز که به میزبانی دانشگاه خوارزمی برگزار شد، گفت‌وگویی اختصاصی با دکتر بیژن عبدالهی، رئیس دانشگاه خوارزمی، رئیس کارگروه مدیریت استانی آموزش عالی و رئیس هیئت اندیشه‌ورز علم و فناوری استان البرز، انجام دادیم.
در این گفت‌وگو، نقش دانشگاه‌ها در حل مسائل و چالش‌های استان، ضرورت تدوین نقشه راه ده‌ساله آموزش عالی، بازنگری در رشته‌های تحصیلی متناسب با نیازهای منطقه، توسعه آموزش‌های مهارتی و تقویت تاب‌آوری اجتماعی مورد بررسی قرار گرفت. دکتر عبدالهی با تأکید بر ضرورت پیوند مؤثر میان دانشگاه و مدیریت اجرایی استان، بر این باور است که دانشگاه‌ها باید از چارچوب‌های متعارف آموزشی و پژوهشی فراتر روند و دانش و تخصص خود را به پشتوانه‌ای مؤثر برای تصمیم‌سازی، سیاست‌گذاری و حل مسائل جامعه تبدیل کنند.

دانشگاه‌ها؛ فراتر از آموزش و پژوهش
سؤال: نقش دانشگاه‌ها را در توسعه استان البرز چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا مأموریت دانشگاه به آموزش و پژوهش محدود می‌شود؟
دکتر عبدالهی: دانشگاه‌ها نباید صرفاً در چارچوب آموزش و پژوهش تعریف شوند؛ بلکه باید در قبال جامعه پیرامونی خود احساس مسئولیت داشته باشند و ظرفیت‌های علمی، تخصصی و پژوهشی‌شان را در مسیر شناسایی و حل مسائل جامعه به کار گیرند.
استان البرز با چالش‌های متعددی از جمله مهاجرت، مشکلات حمل‌ونقل، فرونشست زمین، خشکسالی و آسیب‌های اجتماعی مواجه است. مواجهه مؤثر با این مسائل، نیازمند نگاه علمی، تحلیل کارشناسی و ارائه راهکارهای مبتنی بر دانش است. دانشگاه‌ها باید در این عرصه پیش‌قدم باشند و به‌جای ایفای نقشی صرفاً نظری، در میدان حل مسائل حضور فعال داشته باشند. دانشگاه خوارزمی نیز به‌عنوان دانشگاه مادر استان، از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های لازم برای ایفای چنین نقشی برخوردار است.
از دانشگاهِ ناظر تا دانشگاهِ مسئله‌گشا
سؤال: چگونه می‌توان دانشگاه‌ها را به کانون حل مسائل استان تبدیل کرد؟
دکتر عبدالهی: دانشگاه‌ها باید جایگاه خود را در تعامل و هم‌افزایی با مدیریت استان تعریف کنند و در کنار دستگاه‌های اجرایی، به پشتوانه فکری و کارشناسی نظام تصمیم‌گیری تبدیل شوند. هدف، تقویت توان تصمیم‌سازی استان، کمک به کاهش مسائل و بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت‌های دانشگاهی برای ارتقای کیفیت حکمرانی و مدیریت اجرایی است.
نباید منتظر وقوع بحران بمانیم و پس از بروز مشکلات به دنبال راه‌حل باشیم. دانشگاه‌ها باید با رویکردی آینده‌نگر، روندهای پیش‌رو را شناسایی کنند، مسائل احتمالی را پیش‌بینی کنند و برای مدیریت آن‌ها راهکارهای علمی و عملیاتی ارائه دهند. تحقق این هدف، مستلزم مشارکت واقعی دانشگاه‌ها در فرایندهای تصمیم‌سازی، برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری استان است؛ مشارکتی که از سطح تعاملات تشریفاتی فراتر رود و به نتایج ملموس و قابل ارزیابی منجر شود.

نقشه راه ده‌ساله آموزش عالی البرز؛ ضرورت برنامه‌ریزی منسجم
سؤال: برای تدوین نقشه راه ده‌ساله آموزش عالی استان چه اقداماتی در دستور کار قرار دارد؟
دکتر عبدالهی: یکی از محورهای مهم این نشست، بررسی روند تدوین برش استانی نقشه جامع علمی کشور و ترسیم نقشه راه ده‌ساله آموزش عالی استان البرز بود.
در این زمینه، بر ضرورت تسریع در تکمیل پیش‌نویس برش استانی تأکید داریم. این پیش‌نویس باید در کارگروه‌های تخصصی بررسی شود، دیدگاه‌های کارشناسان و صاحب‌نظران در تدوین آن مورد توجه قرار گیرد و پس از جمع‌بندی، بازنویسی و تکمیل نهایی توسط متخصصان انجام شود.
همچنین مشارکت استانداری و سازمان برنامه و بودجه استان در این فرایند ضروری است. پیشنهاد ما این است که نیازهای اعتباری، انتظارات از دستگاه‌های اجرایی و سهم و مسئولیت هر یک از مراکز دانشگاهی به‌صورت شفاف و مشخص تدوین شود و در قالب مکاتبه‌ای رسمی در اختیار استانداری قرار گیرد.
بدون برنامه‌ریزی منسجم، تقسیم کار روشن و تأمین الزامات اجرایی و اعتباری، دستیابی به اهداف بلندمدت آموزش عالی دشوار خواهد بود. ازاین‌رو، نقشه راه ده‌ساله باید افزون بر تعیین جهت‌گیری‌های کلان، از قابلیت اجرا و سازوکار مشخص برای پیگیری و ارزیابی برخوردار باشد.

بازنگری در رشته‌های تحصیلی؛ پیوند آموزش عالی با نیازهای واقعی استان
سؤال: درباره توسعه رشته‌های تحصیلی جدید و گسترش آموزش‌های مهارتی چه دیدگاهی دارید؟
دکتر عبدالهی: رشته‌های تحصیلی موجود باید متناسب با تحولات علمی، نیازهای بازار کار و مسائل واقعی استان مورد ارزیابی قرار گیرند. در کنار این موضوع، ظرفیت مراکز آموزش عالی برای ایجاد رشته‌های جدید، کاربردی و متناسب با نیازهای آینده نیز باید به‌صورت کارشناسی بررسی شود.
در همین راستا، پیشنهاد تشکیل گروهی متشکل از نمایندگان مراکز آموزش عالی استان، با مسئولیت و هماهنگی معاونت آموزشی دانشگاه خوارزمی، مطرح شد تا موضوع توسعه رشته‌های جدید را بررسی و پیشنهادهای لازم را ارائه کند.
ضروری است از ایجاد رشته‌هایی که با ظرفیت‌های علمی مراکز آموزش عالی و نیازهای واقعی استان تناسب ندارند، پرهیز شود. در مقابل، باید به توسعه آموزش‌های مهارتی و کاربردی توجه ویژه داشت؛ زیرا آموزش عالی زمانی می‌تواند نقش مؤثری در توسعه منطقه ایفا کند که میان دانش دانشگاهی، توانمندی‌های تخصصی و نیازهای جامعه و بازار کار پیوندی معنادار برقرار باشد.
دانشگاه و مسئولیت اجتماعی؛ از امنیت روانی تا تاب‌آوری جامعه
سؤال: دانشگاه‌ها در تقویت امنیت روانی و افزایش تاب‌آوری اجتماعی چه نقشی می‌توانند ایفا کنند؟
دکتر عبدالهی: دانشگاه و استاد دانشگاه در جامعه از جایگاه مرجعیت علمی و فکری برخوردارند و دیدگاه‌ها، تحلیل‌ها و اظهارنظرهای آنان می‌تواند بر فضای عمومی جامعه تأثیرگذار باشد.
دانشگاه‌ها می‌توانند با ارتقای آگاهی عمومی، تقویت امید، افزایش اعتمادبه‌نفس و توانمندسازی روانی افراد، در تحکیم تاب‌آوری اجتماعی نقش‌آفرینی کنند. جامعه‌ای که از آگاهی و قدرت تحلیل بیشتری برخوردار باشد، آمادگی بالاتری برای مواجهه با شرایط دشوار و عبور از بحران‌ها خواهد داشت.
البته دانشگاه‌ها به‌تنهایی قادر به حل تمامی مسائل اقتصادی و اجتماعی نیستند؛ اما می‌توانند با اتکا به ظرفیت‌های علمی، فرهنگی و تخصصی خود، در کاهش آسیب‌ها، ارتقای آگاهی اجتماعی و آماده‌سازی جامعه برای مواجهه سنجیده‌تر با دشواری‌ها سهمی مؤثر داشته باشند. ایفای این مسئولیت نیز مستلزم تعامل دانشگاه با سایر نهادها و بهره‌گیری از ظرفیت‌های جمعی جامعه است.

اثربخشی، معیار اصلی ارزیابی دانشگاه‌ها
در پایان این گفت‌وگو، دکتر عبدالهی با تأکید بر ضرورت همگرایی و همکاری میان مراکز آموزش عالی استان، تصریح کرد که معیار اصلی ارزیابی دانشگاه‌ها باید عملکرد واقعی و میزان اثربخشی آن‌ها در خدمت به استان و کشور باشد، نه صرفاً عناوین و جایگاه‌های سازمانی.
وی تأکید کرد که ظرفیت‌های علمی موجود باید در مسیر انجام کارهای بزرگ، مؤثر و ماندگار به کار گرفته شوند؛ مسیری که تحقق آن، به هم‌افزایی دانشگاه‌ها، تعامل سازنده با مدیریت اجرایی و پیوند عمیق‌تر دانش با نیازهای جامعه وابسته است.
آنچه از این گفت‌وگو برمی‌آید، ضرورت بازتعریف جایگاه دانشگاه در توسعه استان البرز است؛ دانشگاهی که مأموریت خود را تنها در تولید دانش و تربیت دانش‌آموختگان خلاصه نمی‌کند، بلکه با حضور مسئولانه در عرصه عمومی، به شناسایی مسائل، آینده‌نگری، تصمیم‌سازی و ارائه راه‌حل‌های علمی برای چالش‌های استان یاری می‌رساند.

سرویس علمی: هایده لطفی