پرونده ویژه | گفتوگو با دکتر مجید سریزدی در سه بخش
عصر شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵، در دیداری دوستانه و گفتوگویی دوساعته با دکتر مجید سریزدی، شهردار اسبق کرج و معاون عمرانی پیشین استانداری البرز، پای صحبتهای مدیری نشستیم که تجربه اجرایی در چند شهر کشور، تحصیلات دانشگاهی در حوزه برنامهریزی و گردشگری و دغدغه توسعه شهری را در کنار هم داشته و مهمتر اینکه چشمانداز توسعه کرج را بهصورت مدون، عالمانه و عملیاتی مکتوب کرده است.
سریزدی، متولد ۱۳۴۴، دارای کارشناسی ارشد برنامهریزی و دکترای گردشگری، رزمنده و جانباز دوران دفاع مقدس است. او در کارنامه مدیریتی خود سابقه شهرداری شهرهای خاش، زابل، زاهدان، سمنان و کرج را دارد و خود را مدیری مستقل و مصلح معرفی میکند.
محور اصلی این گفتوگو، فراتر از مرور کارنامه گذشته، واکاوی ظرفیتهای مغفول کرج و طرح این پرسش بنیادین بود که این کلانشهر با وجود موقعیت ممتاز جغرافیایی، انسانی و اقتصادی، چه هویت و الگوی توسعهای را برای آینده خود برگزیده است؟
♦️بخش نخست | هویت و حکمرانی شهری
از رواداری سیاسی تا بازتعریف هویت کرج
♻️ رواداری؛ شرط توسعه
سریزدی در آغاز گفتوگو، با اشاره به ضرورت تعامل میان جریانهای سیاسی، معتقد است چپ و راست، با وجود تفاوت در مبانی و دیدگاهها، میتوانند در موضوعات مشترک به همکاری و همافزایی برسند. از نگاه او، احزاب و نهادهایی نظیر خانه احزاب باید به بستری برای گفتوگو، تفاهم و همگرایی در مسیر حل مسائل عمومی تبدیل شوند.
او با توصیف خود بهعنوان مدیری که «ذاتاً فاقد پروتکل» است، بر ضرورت گشودگی در ارتباطات اجتماعی و سیاسی تأکید میکند؛ رویکردی که میتواند با تقویت سرمایه اجتماعی، زمینه مشارکت شهروندان و بهبود کیفیت مدیریت شهری را فراهم آورد.
در این نگاه، رواداری صرفاً یک فضیلت سیاسی نیست؛ بلکه ضرورتی مدیریتی برای بهرهگیری از ظرفیتهای متنوع جامعه و عبور از اختلافات کمثمر است.
♻️ کرج؛ هویتی در انتظار تعریف
یکی از محورهای محوری گفتوگو، مسئله هویت شهری کرج بود؛ شهری که در مسیر رشد شتابان جمعیتی و گسترش کالبدی، همچنان با چالش تثبیت هویت و تقویت حس تعلق شهروندی مواجه است.
سریزدی معتقد است کرج، بهرغم برخورداری از تنوع فرهنگی و قومی کمنظیر، هنوز نتوانسته به تعریفی روشن از هویت مشترک شهری دست یابد. او برای توصیف این وضعیت از تعبیر قابل تأمل «مینیاتور اقوام بهجای رنگینکمان اقوام» استفاده میکند؛ تعبیری که ضرورت تبدیل تنوع جمعیتی به سرمایهای برای همبستگی اجتماعی را یادآور میشود.
از دیدگاه او، کرج صرفاً یک شهر پرجمعیت یا محل سکونت مهاجران نیست؛ بلکه مرکز استان، شهر معین و پشتیبان شهرستانهای البرز و در بسیاری از مسائل، ضربهگیر مشکلات پایتخت است.
با این همه، هنوز باید به پرسشی اساسی پاسخ داد: وجه غالب و کارکرد هویتی کرج چیست؟ آیا باید آن را شهری صنعتی، خدماتی، تجاری، گردشگری یا سکونتگاهی دانست؟
پاسخ به این پرسش، به باور او، میتواند مبنای تدوین یک الگوی توسعه منسجم و جهتدهی به سرمایهگذاریهای آینده باشد. شهری که نتواند کارکرد غالب و مزیت رقابتی خود را تعریف کند، در معرض پراکندگی اولویتها و اجرای پروژههای جزیرهای قرار میگیرد.
♻️ جغرافیا؛ مزیت مغفول کرج
سریزدی بر این باور است که موقعیت جغرافیایی کرج، یکی از مهمترین سرمایههای راهبردی این کلانشهر است؛ سرمایهای که تاکنون بهاندازه ظرفیت واقعی آن در خدمت توسعه اقتصادی قرار نگرفته است.
قرارگیری کرج در مجاورت پایتخت، دسترسی به شبکههای ارتباطی و حملونقل، برخورداری از ظرفیتهای صنعتی و انسانی و قرار گرفتن در مسیر مبادلات اقتصادی، فرصتهایی هستند که میتوانند این شهر را از یک سکونتگاه بزرگ پیرامونی به کانونی برای تجارت، بازرگانی و خدمات تخصصی تبدیل کنند.
از نگاه او، مسئله صرفاً بهرهمندی از موقعیت جغرافیایی نیست؛ بلکه ضرورت تبدیل این موقعیت به مزیت اقتصادی پایدار است.
به بیان دیگر، کرج باید از مزیت همجواری با تهران عبور کند و به بازیگری مستقل در اقتصاد منطقهای و ملی تبدیل شود؛ مسیری که مستلزم برنامهریزی یکپارچه، زیرساختهای مناسب، جذب سرمایه و بازتعریف نقش شهر در تقسیم کار اقتصادی کشور است.
♻️ اقتصاد خدماتمحور؛ حلقه مفقوده توسعه البرز
در بخش اقتصادی گفتوگو، سریزدی بر ضرورت بازنگری در الگوی توسعه البرز و افزایش سهم بخش خدمات در تولید ناخالص داخلی استان تأکید میکند.
به اعتقاد او، اقتصاد استان نباید صرفاً بر ظرفیتهای صنعتی استوار بماند. خدمات تخصصی، تجارت، اقتصاد دیجیتال و فعالیتهای دانشبنیان میتوانند در کنار صنعت، به پیشرانهای تازه رشد اقتصادی تبدیل شوند.
او با اشاره به ظرفیت اقتصاد دیجیتال و خدمات نوین، معتقد است این بخشها در مقایسه با صنایع سنگین، به الگوی متفاوتی از زیرساخت و مصرف انرژی نیاز دارند و مدیریت شهری و دستگاههای اجرایی میتوانند با فراهمکردن بسترهای مناسب، زمینه استقرار و توسعه آنها را مهیا کنند.
جذب دفاتر مرکزی شرکتهای بزرگ استان، ساماندهی زیرساختهای صادراتی و تقویت تجارت تخصصی نیز از جمله پیشنهادهای اوست.
سریزدی در همین زمینه به آماری اشاره میکند که بر اساس آن، بخش عمده دفاتر شرکتهای فعال در البرز در تهران مستقر هستند؛ موضوعی که در صورت تأیید آماری، ضرورت بازنگری در سیاستهای جذب سرمایه و استقرار بنگاههای اقتصادی در استان را دوچندان میکند.
از نگاه او، انتقال دفاتر مرکزی و فعالیتهای اقتصادی به البرز میتواند به افزایش تولید ناخالص داخلی، گردش مالی و سهم استان از درآمدهای مالیاتی منجر شود.
♦️بخش دوم | اقتصاد و سرمایهگذاری
از مدل برد ـ برد تا دهکده جهانی تجارت
♻️ اقتصاد برد ـ برد؛ نسخهای برای فعالسازی سرمایهها
سریزدی برای توضیح رویکرد خود در زمینه مشارکت اقتصادی، به تجربهای در سال ۱۳۹۲ اشاره میکند؛ طرحی با محوریت تجمیع ظرفیت صاحبان ایده، زمین و ملک، سرمایه، اعتبار و توان اجرایی.
به روایت او، در چارچوب این الگو، حدود هزار و ۱۰۰ شخص حقیقی و حقوقی شناسایی شدند و پیشنهادهایی با ارزش اعلامی ۱۶ همت شکل گرفت. همچنین همایشی با حضور جمعی از سرمایهگذاران، مدیران ارشد و مسئولان ملی برگزار شد که به گفته او، چند وزیر و نمایندگانی از دولت، از جمله دکتر نوبخت، در آن حضور داشتند.
منطق طرح، ایجاد پیوند میان ظرفیتهایی بود که بهتنهایی امکان تبدیلشدن به پروژههای بزرگ اقتصادی را نداشتند؛ اما در یک سازوکار مشارکتی میتوانستند به فرصتهای سرمایهگذاری و اشتغال تبدیل شوند.
سریزدی معتقد است این تجربه، با وجود برخورداری از ظرفیت اجرایی، در ادامه مسیر به سرانجام مطلوب نرسید.
با این حال، نکته مهم در نگاه او صرفاً احیای یک تجربه گذشته نیست؛ بلکه ضرورت بازآفرینی و بومیسازی چنین الگویی در شرایط اقتصادی امروز کشور است.
او تأکید میکند که الگوی «برد ـ برد» باید بهعنوان یکی از راهکارهای عملیاتی اقتصاد مقاومتی مورد توجه قرار گیرد؛ الگویی که بر شناسایی ظرفیتهای پراکنده، تجمیع سرمایههای خرد و کلان، مشارکت صاحبان دارایی و ایده و ایجاد منافع متقابل برای همه طرفهای درگیر استوار است.
♻️ بومیسازی اقتصاد مقاومتی؛ از شعار تا مدل اجرایی
یکی از نکات محوری در دیدگاه سریزدی، فاصله میان طرح مفاهیم کلان اقتصادی و تبدیل آنها به سازوکارهای اجرایی در سطح محلی و منطقهای است.
از منظر او، اقتصاد مقاومتی زمانی میتواند به نتیجه ملموس برسد که متناسب با ظرفیتها، محدودیتها و ویژگیهای اقتصادی هر منطقه بومیسازی شود.
به اعتقاد وی، البرز با برخورداری از سرمایه انسانی، موقعیت جغرافیایی، زمین، ظرفیتهای صنعتی، شبکههای تجاری و نزدیکی به بازار بزرگ تهران، امکان طراحی یک مدل اجرایی متناسب با اقتصاد مقاومتی را دارد.
در چنین مدلی، بهجای اتکای صرف به بودجههای دولتی، باید ظرفیت بخش خصوصی، سرمایههای مردمی، صاحبان ایده، اعتبار و داراییهای راکد در یک سازوکار شفاف و قابل نظارت به هم پیوند بخورند.
این همان منطق برد ـ برد است؛ مدلی که در آن سرمایهگذار، صاحب زمین، صاحب ایده، مجری و مدیریت عمومی هر یک متناسب با آورده و مسئولیت خود از منافع طرح بهرهمند میشوند.
سریزدی بر این باور است که اقدام برای طراحی و اجرای چنین الگویی همچنان یک ضرورت جدی است و نباید تجربههای پیشین، به دلیل ناتمامماندن، به فراموشی سپرده شوند.
در واقع، مسئله اصلی بازگشت به یک تجربه تاریخی نیست؛ بلکه استخراج درسهای آن، اصلاح موانع اجرایی و تبدیل آن به الگویی بومی، پایدار و قابل تکثیر در سایر مناطق کشور است.
♻️ دهکده جهانی تجارت؛ پیوند کرج با اقتصاد ملی
یکی از ایدههای محوری مطرحشده در این گفتوگو، ایجاد «دهکده جهانی تجارت» در کرج است؛ طرحی که در نگاه سریزدی نباید به یک پروژه ساختمانی یا مجموعهای صرفاً تجاری تقلیل یابد.
او این ایده را بستری برای استقرار دفاتر شرکتهای بزرگ، مراکز تجاری و نمایشگاهی، خدمات تخصصی، زیرساختهای صادراتی و جذب سرمایه میداند؛ مجموعهای که میتواند به کانونی برای پیوند اقتصاد محلی با بازارهای ملی و بینالمللی تبدیل شود.
از نگاه او، استقرار دفاتر شرکتها و بنگاههای اقتصادی در این مجموعه، میتواند به تمرکز فعالیتهای بازرگانی، تسهیل ارتباطات تجاری و افزایش سهم کرج از گردش مالی منطقه کمک کند.
در واقع، دهکده جهانی تجارت قرار است حلقه اتصال موقعیت جغرافیایی کرج با ظرفیتهای بازرگانی، تجاری و خدماتی آن باشد.
سریزدی معتقد است ظرفیت اقتصادی این طرح چنان گسترده است که در صورت طراحی و اجرای اصولی، میتواند منابع قابلتوجهی برای مدیریت شهری ایجاد کند و حتی در تأمین بودجه پنج سال آینده شهر نقشآفرین باشد.
در این میان، ارقام مالی مطرحشده درباره ظرفیت و هزینههای طرح، نیازمند انتشار مطالعات امکانسنجی، مدل اقتصادی، برآورد درآمد و هزینه و ارزیابی مستقل است؛ اما اصل ایده، یعنی تبدیل موقعیت جغرافیایی کرج به مزیت تجاری و خدماتی، شایسته بررسی جدی است.
♻️ تجارت؛ فراتر از فروش و مبادله
در نگاه سریزدی، توسعه تجارت تنها به ایجاد مراکز خرید یا فضاهای عرضه کالا محدود نمیشود. تجارت مدرن به شبکهای از خدمات حقوقی، مالی، حملونقل، بیمه، بازاریابی، فناوری، نمایشگاههای تخصصی و ارتباطات بینالمللی نیاز دارد.
از این منظر، دهکده جهانی تجارت میتواند با استقرار مجموعهای از این خدمات، زمینه شکلگیری یک زیستبوم اقتصادی جدید را در کرج فراهم کند.
چنین رویکردی، علاوه بر ایجاد اشتغال مستقیم، میتواند مشاغل تخصصی و خدمات پشتیبان را نیز توسعه دهد و به افزایش ارزش افزوده در اقتصاد استان بینجامد.
البته موفقیت چنین طرحی به تعیین دقیق مأموریت، مدل درآمدی، نحوه مشارکت بخش خصوصی، تأمین زیرساختها و پرهیز از موازیکاری با مجموعههای مشابه بستگی دارد.
♦️بخش سوم | زمین و آینده شهر
از طرح جامع حریم تا میراث توسعه برای نسلهای آینده
♻️ حریم کرج؛ ضرورت تدوین یک نقشه جامع
بخش دیگری از پیشنهادهای سریزدی به وضعیت حریم کرج و پهنههای پیرامونی شهر اختصاص داشت؛ موضوعی که از نظر او، یکی از ضرورتهای فوری مدیریت شهری است.
او از وجود حدود پنجهزار هکتار زمین رهاشده یا بلاتکلیف در غرب مهرشهر و محدودههای پیرامونی سخن میگوید؛ ظرفیتهایی که به باور وی، در صورت ساماندهی اصولی میتوانند از کانونهای بینظمی و ساختوسازهای غیررسمی به فرصتهای توسعه اقتصادی تبدیل شوند.
اما نکته بنیادیتر در این بخش، ضرورت تهیه و تصویب «طرح جامع حریم کرج» است.
سریزدی معتقد است مدیریت حریم نمیتواند به برخوردهای مقطعی، تصمیمهای موردی یا اقدامات پراکنده محدود بماند. حریم شهر نیازمند نقشهای جامع و آیندهنگر است که در آن وضعیت مالکیت، کاربری اراضی، ظرفیتهای اقتصادی، ملاحظات زیستمحیطی، زیرساختها و محدوده مسئولیت دستگاههای مختلف بهصورت روشن تعیین شود.
او با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیتهای قانونی مدیریت شهری، بهویژه ماده ۹۹ قانون شهرداریها، اجرای ضوابط قانونی و ساماندهی ساختوسازهای خارج از محدوده را از الزامات این فرایند میداند.
از نگاه وی، اجرای مؤثر این ظرفیت قانونی باید در چارچوب یک برنامه جامع و هماهنگ صورت گیرد؛ برنامهای که علاوه بر نظارت و جلوگیری از تخلفات، مسیر بهرهبرداری مسئولانه از ظرفیتهای پیرامونی شهر را نیز مشخص کند.
به بیان دیگر، حریم کرج نباید به منطقهای رهاشده میان شهر و روستا تبدیل شود؛ بلکه باید جایگاه آن در نظام توسعه شهری و منطقهای البرز بهروشنی تعریف شود.
♻️ زمینهای بلاتکلیف؛ فرصت یا تهدید؟
پیشنهاد سریزدی، حرکت بهسوی طراحی کاربریهای هدفمند و متنوع، از جمله نمایشگاههای تخصصی، فضاهای تجاری و خدماتی، مراکز ورزشی، نمایشگاه خودرو و مجموعههای تفریحی است.
او ظرفیت اقتصادی این پهنهها را بسیار قابلتوجه ارزیابی میکند و بر این باور است که ساماندهی آنها میتواند به ایجاد اشتغال، افزایش گردش مالی و تقویت اقتصاد شهری بینجامد.
با این حال، ارقام کلان مطرحشده درباره ارزش اقتصادی این اراضی، پیش از هرگونه نتیجهگیری، نیازمند ارزیابی کارشناسی، تعیین وضعیت حقوقی املاک و ارائه مدل مالی شفاف است.
نکته مهم آن است که هرگونه برنامهریزی برای این اراضی باید ضمن رعایت ضوابط قانونی، از تغییر کاربریهای بیضابطه، تخریب منابع طبیعی و تشدید تعارضات مالکیتی جلوگیری کند.
♻️ پارکهای موضوعی؛ شهر بهمثابه مقصد
سه محور در این گفتوگو اهمیت ویژهای دارند:
نخست، تبدیل موقعیت جغرافیایی کرج به مزیت واقعی بازرگانی، تجاری و خدماتی؛ دوم، طراحی و اجرای الگوی بومی مشارکت اقتصادی بر مبنای منطق برد ـ برد و اقتصاد مقاومتی؛ و سوم، تدوین طرح جامع حریم با استفاده از ظرفیتهای قانونی، از جمله ماده ۹۹ قانون شهرداریها.
البته تحقق این ایدهها، مستلزم مطالعات امکانسنجی، شفافیت مالی، مشارکت بخش خصوصی، رعایت ملاحظات قانونی و زیستمحیطی و مهمتر از همه، شکلگیری ارادهای پایدار در مدیریت شهری و استانی است.
کرج برای ورود به مرحلهای تازه از توسعه، بیش از پروژههای پراکنده به یک روایت مشترک، نقشه راه منسجم و نظام تصمیمگیری مبتنی بر آیندهپژوهی نیاز دارد.
شاید مسئله اصلی این کلانشهر دیگر صرفاً چگونگی اداره امروز آن نباشد؛ بلکه این باشد که کرجِ فردا قرار است چه جایگاهی در جغرافیای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی ایران داشته باشد؟
پرسشی که پاسخ به آن، مسئولیت مشترک مدیران، نخبگان، سرمایهگذاران و شهروندان این استان است.
سریزدی از علاقه و پیگیری خود برای ایجاد پارکهای موضوعی نیز سخن میگوید؛ ایدهای که به گفته او، حدود دو دهه پیش در دستور توجهش قرار داشته است.
از نگاه او، پارک شهری نباید صرفاً به فضای سبز و محلی برای گذران اوقات فراغت محدود شود. هر پارک میتواند با برخورداری از هویت موضوعی، فرهنگی، تاریخی، آموزشی یا گردشگری، به یک مقصد شهری و جاذبهای برای شهروندان و گردشگران تبدیل شود.
در این چارچوب، تپههای مرادآب با وسعتی در حدود ۷۲ هکتار نیز بهعنوان یکی از پهنههای قابل تأمل در طرحهای توسعهای کرج مطرح میشوند؛ ظرفیتی که میتواند در پیوند با برنامههای فرهنگی، گردشگری و فراغتی مورد بازنگری قرار گیرد.
توسعه پارکهای موضوعی، علاوه بر ارتقای سرانه فضاهای عمومی، میتواند به ایجاد اقتصاد مکمل گردشگری، رونق کسبوکارهای محلی و تقویت هویت فرهنگی شهر کمک کند.
♻️ کارخانه قند و جهانچیت؛ بازگشت سرمایههای تاریخی
در ادامه گفتوگو، سریزدی به ظرفیت پهنههای صنعتی و قدیمی داخل محدوده شهری، از جمله کارخانه قند و جهانچیت، اشاره میکند؛ فضاهایی که میتوانند با نگاهی تازه به فرصتهایی برای بازآفرینی شهری تبدیل شوند.
به باور او، این پهنهها نباید صرفاً از منظر تغییر کاربری یا ارزش زمین بررسی شوند؛ بلکه لازم است در قالب طرحهایی جامع، با کاربریهای ترکیبی تجاری، خدماتی، فرهنگی و تفریحی بازتعریف شوند.
ایجاد مجموعههای چندمنظوره شهری در این محدودهها میتواند ضمن احیای فضاهای کماستفاده، به ارتقای کیفیت زندگی، تقویت اقتصاد محلی و ایجاد پیوندی تازه میان گذشته صنعتی و آینده شهری کرج کمک کند.
چنین پروژههایی، در صورت برخورداری از مطالعات دقیق و حفظ ارزشهای تاریخی و اجتماعی، میتوانند به بخشی از حافظه زنده شهر تبدیل شوند.
♻️ مدیریت بیننسلی؛ فراتر از عمر شوراها
سریزدی در بخش دیگری از گفتوگو، بر ضرورت نگاه بیننسلی به مدیریت شهری تأکید میکند.
از نگاه او، مدیران نباید تنها به پروژههای کوتاهمدت و کارنامه دوره مسئولیت خود بیندیشند، بلکه باید میراثی ماندگار برای نسلهای آینده بر جای بگذارند.
پارکهای موضوعی، ساماندهی حریم، بازآفرینی پهنههای صنعتی و ایجاد زیرساختهای تجاری و خدماتی، زمانی ارزش واقعی پیدا میکنند که در چارچوب یک چشمانداز بلندمدت و فراتر از دورههای مدیریتی تعریف شوند.
او معتقد است شهر به برنامههایی نیاز دارد که با تغییر مدیران متوقف نشوند و هر دوره مدیریت شهری، بهجای آغاز دوباره مسیر، بر دستاوردهای دورههای پیشین بیفزاید.
♻️ شوراها؛ بازگشت به برنامهمحوری
بخش دیگری از گفتوگو به جایگاه شوراهای اسلامی شهر و ضرورت بازگشت آنها به مأموریت اصلی اختصاص داشت.
سریزدی معتقد است شوراها باید بیش از آنکه درگیر مسائل روزمره و رقابتهای سیاسی و فردی شوند، بر برنامهریزی، شناسایی ظرفیتها، ارائه پیشنهادهای کارشناسی به دستگاههای اجرایی و هدایت شهرداری در مسیر توسعه متمرکز باشند.
او عملکرد دوره فعلی شورا را از منظر فقدان طرح و چشمانداز کافی نقد میکند و بر این باور است که شورا باید به نهادی برنامهمحور و ناظر بر تحقق اهداف بلندمدت شهر تبدیل شود.
سریزدی همچنین تأکید میکند که قصدی برای شهردار شدن یا حضور در هیئترئیسه شورا ندارد و هدفش را پیگیری ایدهها و چشماندازهای توسعهای کرج میداند. از نگاه او، ارائه فهرستهای انتخاباتی نیز در حوزه مسئولیت احزاب است، نه تصمیمگیری فردی اشخاص.
♻️ فرهنگسرای مهرجوان؛ سرنوشت یک ظرفیت فرهنگی
در پایان، موضوع فرهنگسرای مهرجوان در مهرشهر نیز بهعنوان یکی از پرسشهای مرتبط با سرنوشت ظرفیتهای فرهنگی شهر مطرح شد؛ فضایی که تعیین تکلیف و بهرهبرداری مؤثر از آن میتواند در تقویت زیرساختهای فرهنگی و اجتماعی کرج نقش داشته باشد.
این پرسش همچنان پیش روی مدیریت شهری قرار دارد: سرنوشت چنین ظرفیتهایی چه شده و چه برنامهای برای بازگرداندن آنها به چرخه خدمترسانی فرهنگی وجود دارد؟
♻️ کرج؛ از مدیریت روزمره تا توسعه راهبردی
گفتوگو با دکتر سریزدی، بیش از آنکه صرفاً بازخوانی تجربه یک مدیر شهری باشد، طرح مجموعهای از پرسشها درباره آینده کرج است؛ شهری که برای عبور از توسعه نامتوازن، به تعریفی روشن از هویت، اقتصاد و اولویتهای راهبردی خود نیاز دارد.
از اقتصاد خدماتمحور و دهکده جهانی تجارت تا مدل بومی اقتصاد مقاومتی، ساماندهی حریم، بازآفرینی کارخانه قند و جهانچیت و توسعه پارکهای موضوعی، وجه مشترک پیشنهادهای مطرحشده، تأکید بر عبور از مدیریت روزمره و حرکت بهسوی برنامهریزی بلندمدت است.
رضا قاسمپور روزنامهنگار و پژوهشگر فرهنگی









