گاه یک دیدار اتفاقی، دریچه‌ای به خاطرات دور می‌گشاید و پیوندهایی را زنده می‌کند که گذر زمان نیز از حافظه انسان نمی‌زداید. دیدار اخیر نگارنده با دکتر احمد محمدی سهروردی از همین جنس بود؛ روایتی که از خاطرات مشترک دانشگاه و معلمی در زنجان آغاز شد و در محفل حقوقی هنر خوشنویسی در ولنجک تهران امتداد یافت.

شنبه، به‌واسطه یکی از دانشجویان، به‌طور اتفاقی با دکتر سهروردی آشنا شدم و دعوت ایشان فرصتی فراهم کرد تا عصر یکشنبه در نشستی در دفتر کارشان، در چارچوب فعالیت‌های کمیسیون حقوقی انجمن خوشنویسان ایران، حضور یابم؛ نشستی با دغدغه پاسداشت این هنر اصیل ایرانی و صیانت از حقوق و جایگاه حرفه‌ای هنرمندان.

گفت‌وگوی پیش از جلسه، به کشف خاطره‌ای دلنشین انجامید: در اوایل دهه هفتاد، همکار یکدیگر در دبیرستان شریعتی زنجان بوده‌ایم و پیش از آن نیز در دانشگاه خوارزمی هم‌دانشگاهی بوده‌ایم. با ادامه گفت‌وگو، دوستان مشترک بیشتری را به یاد آوردیم و نزدیکی علایق و دغدغه‌هایمان آشکارتر شد؛ گویی گذر بیش از سه دهه نتوانسته بود پیوندهای آن روزگار را بگسلد.

دکتر سهروردی از پیشینه دانشگاهی در مقاطع عالیه دکترا و پست دکترا در حقوق خصوصی، حقوق تجارت و حقوق اقتصادی و نیز رشته‌های زبان و ادبیات فارسی و عربی برخوردار است. سوابق علمی و تخصصی ایشان در کنار تسلط بر زبان‌های فارسی، ترکی، انگلیسی و فرانسه، و همچنین شاعری،نویسندگی و مترجمی بخش دیگری از کارنامه حرفه‌ای ایشان را تشکیل می‌دهد.

در ادامه، ضمن صرف شام، با جمعی از فرهیختگان و صاحب‌نظران آشنا شدم که هر یک در حوزه تخصصی خود از دانش و تجربه‌ای ارزشمند برخوردار بودند. وجه مشترک حاضران، علاقه به خوشنویسی و تأکید بر ضرورت پاسداشت این میراث فرهنگی و حمایت از حقوق مادی و معنوی هنرمندان بود. گفت‌وگوها نیز در فضایی سازنده و با طرح دیدگاه‌هایی قابل تأمل پیش رفت.

🌱 خوشنویسی؛ پیوند کلمه، اندیشه و زیبایی

خوشنویسی، هنرِ به تماشا گذاشتن کلمات نیست؛ هنرِ آشکار کردن روح کلمات است. در این هنر، دست به فرمان دل حرکت می‌کند، چشم میزان زیبایی است و اندیشه به حروف معنا می‌بخشد. از همین رو، خوشنویسی را نمی‌توان صرفاً آرایش حروف دانست؛ این هنر جلوه‌ای ماندگار از حافظه فرهنگی، میراث مکتوب و ذوق زیبایی‌شناختی ایرانیان است.

روز ملی خوشنویسی، فرصتی برای فراتر رفتن از تجلیل‌های مناسبتی، ارج نهادن به استادان و پیشکسوتان و بازشناسی سهم خوشنویسان در پاسداری از فرهنگ و هویت ایرانی است. بزرگداشت واقعی این هنر، زمانی اعتبار بیشتری می‌یابد که ستایش زیبایی خط با حمایت عملی از هنرمندان و صیانت از حقوق آنان همراه شود.

در روزگار گسترش فضای مجازی و ظهور هوش مصنوعی، حفاظت از آثار هنری و حقوق پدیدآورندگان اهمیتی دوچندان یافته است. حمایت از خوشنویسان، افزون بر برگزاری نمایشگاه و آیین‌های بزرگداشت، به شفافیت تشکیلاتی، آگاهی‌بخشی حقوقی و مقابله با بهره‌برداری غیرمجاز از آثار نیز نیاز دارد.

در همین چارچوب، نشست کمیسیون حقوقی انجمن خوشنویسان ایران فرصتی برای تأمل در پیوند میان میراث هنری و الزامات حقوقی جهان معاصر بود. هرچند فرصت طرح پرسش‌های نگارنده در جلسه فراهم نشد، سه محور همچنان شایسته توجه است:

۱. قانون‌مداری و شفافیت: کمیسیون حقوقی انجمن برای شفافیت تصمیمات، پاسخ‌گویی تشکیلاتی و تقویت اعتماد اعضا چه برنامه‌هایی دارد؟

۲. حقوق اعضا و حل اختلافات: چه سازوکار روشن و بی‌طرفانه‌ای برای رسیدگی به اعتراضات و صیانت از حقوق صنفی و حرفه‌ای خوشنویسان پیش‌بینی شده است؟

۳. حقوق هنرمندان در عصر هوش مصنوعی: انجمن برای پیشگیری از بهره‌برداری غیرمجاز از آثار و حفاظت از حقوق مادی و معنوی خوشنویسان در فضای دیجیتال چه تدابیری اندیشیده است؟

طرح این پرسش‌ها از منظر مطالبه‌گری مسئولانه و دغدغه نسبت به آینده نهادی ریشه‌دار در فرهنگ ایران صورت می‌گیرد. بی‌تردید، شفافیت، قانون‌مداری و حمایت مؤثر از حقوق اعضا، پشتوانه اعتماد و پویایی انجمن خواهد بود.

سخن پایانی

روز ملی خوشنویسی، فرصتی برای پاسداشت میراثی است که زیبایی را با اندیشه و کلمه را با معنا پیوند می‌دهد. پاسداشت راستین این هنر، در گرو صیانت از حقوق و حرمت هنرمند نیز هست.

دیدار با دکتر سهروردی، از خاطرات مشترک معلمی در دبیرستان شریعتی زنجان تا محفل حقوقی خوشنویسی در ولنجک تهران، بار دیگر نشان داد که پیوندهای فرهنگی و انسانی، حتی پس از گذشت سالیان، همچنان زنده و ماندگارند.

ضا قاسم‌پور روزنامه‌نگار و پژوهشگر فرهنگی