برنامه فرهنگی «زنگان آخشامی» با حضور جمعی از شاعران، نویسندگان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی زنجان و تبریز برگزار شد؛ نشستی که در آن موضوعاتی همچون تاریخ، زبان، ادبیات و موسیقی در آن مورد نقد و بررسی قرار گرفت و با اجرای موسیقی موغامی و آشیغی به پایان رسید

برنامه فرهنگی «زنگان آخشامی» با سخنرانی مهندس صرافی آغاز شد. وی ضمن خوشامدگویی به حاضران، اعلام کرد این برنامه با حمایت نشریه «بایرام»، «ائل ائوی» و کتاب‌فروشی «ائوده‌آل» برگزار می‌شود. این برنامه با هماهنگی دکتر سیدمرتضی حسینی و تلناز نعمتی برگزار شد.

در ادامه، بیوک ملایی به عنوان نخستین سخنران برنامه پشت تریبون رفت و درباره تاریخ دوره قاجار و برخی شخصیت‌های تاریخی و فرهنگی زنجان سخن گفت. وی با اشاره به جایگاه خانواده دارایی و شخصیت‌هایی همچون برهان‌السلطنه، به نقش شخصیت‌های فرهنگی و مدنی زنجان پرداخت و از حکیم هیدجی، امیرخسرو دارایی و هوشنگ جعفری به عنوان سه چهره شناخته‌شده شعر زنجان در جمهوری آذربایجان یاد کرد.

سپس دکتر تقیلو، استاد علوم سیاسی دانشگاه تبریز، درباره «همسان‌سازی و آسیمیلاسیون» و مدل‌های ملت‌سازی سخنرانی کرد.

تقیلو دو مدل اصلی ملت‌سازی شامل الگوی مدنی و قرارداد اجتماعی، و الگوی ناسیونالیسم قومی را مورد اشاره قرار داد و گفت انقلاب مشروطه در ایران ماهیتی مدنی داشت و برابری قومی و زبانی را مورد توجه قرار می‌داد. وی با اشاره به قانون اساسی مشروطه اظهار کرد که در این قانون، زبان رسمی تعیین نشده بود و قانون انجمن‌های ایالتی و ولایتی نیز ساختاری ایالتی برای «ممالک محروسه» در نظر گرفته بود.

این استاد دانشگاه با اشاره به دوره پهلوی گفت الگوی ملت‌سازی در این دوره به سمت ناسیونالیسم قومی تغییر کرد و این روند، به گفته او، زمینه‌ساز سیاست‌هایی همچون عرب‌ستیزی و اسلام‌ستیزی شد. وی انقلاب ۱۳۵۷ را طغیان جامعه علیه گفتمان همسان‌ساز دوره پهلوی دانست، اما تأکید کرد که این تحول نتوانسته همه بحران‌های بنیادی جامعه را حل کند.

تقیلو همچنین بر وجود خلأ در زمینه نظریه هویت ملی در جمهوری اسلامی تأکید کرد و گفت برای تعریف هویت ملی، نیازمند نظریه‌ای مبتنی بر گفتمان ملت‌سازی چندفرهنگی هستیم. وی با اشاره به اینکه نظریه «امت» بیشتر در عرصه خارجی کارکرد داشته است، گفت در عرصه داخلی همچنان با خلأ نظریه‌ای درباره نسبت ملت و هویت ملی مواجه هستیم.

وی همچنین با اشاره به تجربه تاریخی ایران گفت جامعه در دوره قاجار و پیش از آن، از نظر قومی و زبانی، جامعه‌ای چندفرهنگی بود و تساهل فرهنگی در حوزه زبان وجود داشت. او تجربه امپراتوری عثمانی و دوره سلطان سلیمان را نیز به عنوان نمونه‌ای از یک نظم چندفرهنگی مورد توجه قرار داد و بر ضرورت شناسایی تنوع قومی، مذهبی و زبانی در جمهوری اسلامی تأکید کرد.

در ادامه، آقای رزاقی درباره داستان‌های عاشیقی سخن گفت و «بوتا» و «سفر» را از عناصر مهم این روایت‌ها دانست. وی درباره ساختار داستان‌های عاشیقی و آغاز سفر در این روایت‌ها توضیحاتی ارائه کرد.

سپس علی‌اصغر اوجاقلو، مؤلف کتاب «غزل غزللر»، به پشت تریبون رفت و یک نسخه از کتاب خود را به «ائل ائوی» اهدا کرد و با شعرخوانی به اجرای خود پایان داد.

علی محمدبیانی نیز ضمن تشکر از مهندس صرافی و برگزارکنندگان، ابراز امیدواری کرد این جلسات تداوم داشته باشد و با قرائت دو شعر، سخنان خود را به پایان رساند.

در بخش موسیقی، استاد منوچهر نجفی با نواختن ساز قوپوز، قطعه «روحانی» را اجرا کرد. پس از آن سوین اسماعیلی شعری از نسیمی را قرائت کرد.

در ادامه برنامه، شاعران و علاقه‌مندان شعر از زنجان و تبریز به شعرخوانی پرداختند. یعقوب محمدی، شاعر زنجانی ساکن تبریز، علی کریمی، احمد صادقی شاعر پیشکسوت زنجان، آیلا کریمی از زنجان، ائل ایز اسماعیلی، شاعر خردسال تبریزی، ایلهان هوشمند از تبریز و آقای عزیزپور از شاعران تبریز از جمله چهره‌هایی بودند که در این بخش شعرخوانی کردند.

جواد کریمی، مجری برنامه، نیز شعر «تبریز» سروده حکیمه بلوری شاعره فقید زنجانی را قرائت کرد.

سخنران پایانی برنامه سیدمرتضی حسینی بود. وی پس از قدردانی از برگزارکنندگان، سخنان خود را با محوریت «زنجان، زبان ترکی و جغرافیای آذربایجان» مطرح کرد و گفت زنجان در پیوند میان این دو موضوع معنا پیدا می‌کند.

حسینی با تأکید بر اهمیت هویت اظهار کرد: «وقتی هویت از دست رفت، موجودیت چه معنایی دارد؟» و افزود که انسان و جامعه از طریق هویت معنا پیدا می‌کنند.

وی در ادامه با اشاره به حضور شاعران، نویسندگان و چهره‌های فرهنگی زنجان و تبریز در این برنامه، مجموعه اجراهای انجام‌شده را همچون «یک جشنواره» یا «یک مجموعه به‌هم‌پیوسته» از تاریخ، شعر و موسیقی توصیف کرد و گفت در این نشست ظرفیت‌های ارزشمندی از فرهنگ و اندیشه زنجان و تبریز در کنار یکدیگر قرار گرفت.

حسینی با بیان اینکه زمان این برنامه برای طرح همه دیدگاه‌ها کافی نبود، بر ضرورت برگزاری نشست‌های گسترده‌تر تأکید کرد و گفت باید فرصت بیشتری برای گفت‌وگو با استادان، نویسندگان و شاعران فراهم شود تا بتوان از اندیشه‌ها، دیدگاه‌ها و آثار آنان بیشتر بهره گرفت.

وی همچنین بر تقویت ارتباط میان فعالان فرهنگی زنجان و تبریز تأکید کرد و خواستار برگزاری نشست‌های عمیق‌تر و گسترده‌تر در هر دو شهر شد؛ نشست‌هایی که در آنها علاوه بر شعر و موسیقی، تاریخ، هویت، اندیشه و آثار نویسندگان و استادان نیز مورد بحث و بررسی قرار گیرد.

سیدمرتضی حسینی در پایان، بر اهمیت بهره‌گیری از ظرفیت‌های فرهنگی موجود در زنجان و تبریز تأکید کرد و این ارتباط و گفت‌وگو را زمینه‌ای برای شناخت بیشتر میراث تاریخی و فرهنگی منطقه دانست.

حسن ختام برنامه «زنگان آخشامی» اجرای موسیقی بود. ابتدا حمیدرضا رضایی، خواننده زنجانی به همراه تار و کمانچه نوازانی از تبریز اشعاری از مولانا همتی انگورانی را در قالب دستگاه‌های موغامی اجرا کردند. در نهایت آشیق حسین ساعی با همراهی ساز استاد منوچهر نجفی، قطعه «مخمس» با موضوع زنجان را اجرا نمود