اقتصاد آمریکا در پی تنشهای اخیر خاورمیانه، با پدیدهای نادر مواجه شده است. شوک قیمت انرژی، با سرعتی بیسابقه به بحران معیشتی در سفرههای غذایی خانوارها تبدیل شده است. دادههای میدانی نشان میدهد که اختلال در زنجیره تأمین نفت از منطقه خلیج فارس، برخلاف سناریوهای قبلی، تنها به افزایش قیمت بنزین محدود نمانده است.

به گزارش سرزمین مانا، این اختلال، هزینه‌های تولید و توزیع مواد غذایی را در ایالات متحده تحت تأثیر قرار داده است. وابستگی صنایع کود، حمل و نقل و فرآوری غذایی به حاملهای انرژی، این مسیر را به یک «ابربزرگراه تورمی» تبدیل کرده است. تبعات این پدیده، زنگ خطر رکود را در بزرگترین اقتصاد جهان به صدا درآورده است.
برخلاف تصور رایج که آتشبسهای نظامی را پایان بحرانهای اقتصادی میداند، بررسی ساختارهای مالی جهانی نشان میدهد که ما شاهد «موج دوم» تورم هستیم. موج اول، مستقیماً بر روی قیمت بنزین اثر گذاشت. اما این تنها بخشی از ماجرا بود.

در پس آن، افزایش هزینه‌های حمل و نقل دریایی و زمینی، جهش قیمت سوخت کارخانههای فرآوری، و به ویژه گرانی بیسابقه انرژی مصرفی در تولید کودهای شیمیایی، دست به دست هم دادهاند. نتیجه این شده است که یک «شوک نفتی» به «شوک سفرههای غذایی» در فروشگاههای زنجیرهای نیویورک و شیکاگو تبدیل شود.

نکته حائز اهمیت، فشردگی زمانی این زنجیره است. هرگونه اختلال در آبراه استراتژیک تنگه هرمز، ظرف چند هفته خود را در قیمت نان، لبنیات و گوشت در ایالات متحده نشان میدهد. برنامه جهانی غذا نیز اخیراً هشدار داده است که تداوم این اختلالات، به دلیل تأثیر بر قیمت سوخت و کود، امنیت غذایی را در مقیاسی فراتر از یک منطقه به مخاطره انداخته است.
تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که این پیوستگی، امکان «جداسازی» اقتصاد آمریکا از تحولات ژئوپلیتیک خاورمیانه را به شدت کاهش داده است. به گونهای که سیاستهای تشدید تنش، اکنون به آشکارترین تهدید برای معیشت شهروندان آمریکایی تبدیل شده است.

ارقام و شاخصهای موجود، عمق این وابستگی را آشکار میسازد. ذخایر استراتژیک نفت در غرب به پایینترین سطح یک دهه اخیر سقوط کرده است. فرآیند بازسازی این منابع، مطابق برآوردهای موسسات بینالمللی، به یک بازه زمانی چندساله نیاز دارد. همچنین گزارشها حاکی از آن است که تورم انرژی در آمریکا به بالاترین سطح خود در سالهای اخیر رسیده است. همزمان، قیمت مواد غذایی بیشترین افزایش را در چهار سال اخیر تجربه کرده است.
این وضعیت، فدرال رزرو را با معضلی دشوار مواجه کرده است. افزایش نرخ بهره که راهکار سنتی مهار تورم است، میتواند اقتصاد را به سمت رکود سوق دهد. از سوی دیگر، تداوم فشارهای هزینهای ناشی از بحران انرژی، مهار تورم را بدون تغییر در رویکردهای دیپلماتیک، تقریباً غیرممکن کرده است.
با این حال، نشانههایی از خودآگاهی فزاینده در محافل اقتصادی آمریکا دیده میشود. شواهد نشان میدهد که این محافل به این اصل اساسی پی بردهاند که «آمریکا نمیتواند با تحریم دیگران، اقتصاد خود را گرم نگه دارد.»
تجربه ماههای اخیر نشان میدهد که آینده اقتصاد جهانی، نه در میدانهای رقابت نظامی، بلکه در کارگاههای بازسازی اعتماد و طراحی زنجیرههای تأمین تابآور رقم خواهد خورد. مسیر تورم شاید از خلیج فارس به آمریکا رسیده باشد، اما مسیر بهبود اقتصادی نیز از همان جاده عبور میکند. جادهای که عبور از آن جز با همکاری جمعی ممکن نیست و هرگونه یکجانبهگرایی، هزینهای سنگین بر دوش شهروندان آمریکایی خواهد داشت.
نویسنده: رضا ترابی ممقانی