سرزمین مانا ـ محمدرضا رحیمزاده
افزایش سرسامآور مصرف سوخت، فاصله قیمتی با همسایگان و سقف محدود پالایشگاهها، ایران را در وضعیتی قرار داده که دیگر نمیتوان با راهحلهای مقطعی از آن عبور کرد. برقیسازی حملونقل، اگر درست و مرحلهبندیشده اجرا شود، میتواند جایگزین افزایش یکباره قیمت بنزین شود و مسیر اصلاح تدریجی انرژی را هموار کند.
به گزارش سرزمین مانا، بحران بنزین در ایران امروز فقط یک عدد در ترازنامه انرژی نیست؛ ترکیبی از فشار اقتصادی، نارضایتی اجتماعی و حتی نگرانیهای امنیتی است. مصرف سوخت هر سال بالا میرود، قیمت یارانهای فاصله نجومی با کشورهای همسایه دارد و ظرفیت پالایشگاهی هم کشش بیشتری ندارد. در این شرایط، بالا بردن مستقیم قیمت بنزین اگرچه در نگاه اول سادهترین راه به نظر میرسد، اما به دلیل تورم زنجیرهای و فشار بر دهکهای پایین، عملاً راهی پرریسک و کمبازده است. اینجاست که برقیسازی حملونقل به عنوان یک راهبرد ساختاری مطرح میشود؛ راهی که هم وابستگی به بنزین را کم میکند و هم اجازه میدهد اصلاح قیمت انرژی به تدریج و بدون شوک یکباره انجام شود.
**هدف بزرگ: سالانه سه میلیون وسیله برقی**
طرح پیشنهادی، یک برنامه ۱۰ تا ۱۵ ساله است که بر اساس آن هر سال سه میلیون وسیله نقلیه برقی شامل خودرو، موتورسیکلت، اتوبوس و تاکسی وارد ناوگان شهری و بینشهری میشود. از این تعداد، دو میلیون دستگاه از راه واردات و حداقل یک میلیون دستگاه از تولید داخل تأمین خواهد شد. اگر این هدف محقق شود، طی یک دهه ۳۰ میلیون وسیله برقی جای خودروهای بنزینی و دیزلی را میگیرند و چهره حملونقل کشور کاملاً تغییر میکند. این تحول، علاوه بر کاهش مصرف سوخت، حجم قابلتوجهی از قاچاق سوخت را هم از بین میبرد.
**تأمین مالی هوشمند از محل صرفهجویی**
نکته خلاقانه این طرح، نحوه تأمین هزینههای آن است. پولی که از جایگزینی خودروهای برقی و صرفهجویی در مصرف بنزین و گازوئیل به دست میآید، یا به صادرات میرسد یا نیاز به واردات را کم میکند. همین درآمد ارزی، صرف پرداخت تسهیلات خرید خودروی برقی، توسعه ایستگاههای شارژ، نوسازی شبکه برق، حمایت از تولید داخلی و اسقاط خودروهای فرسوده میشود. این الگو، اصلاح قیمت بنزین را به پایان فرآیند میبرد؛ یعنی زمانی که بسیاری از شهروندان خودروی برقی دارند و افزایش قیمت بنزین فقط بخش کوچکی از حملونقل را تحت تأثیر قرار میدهد.
**اولویت با ناوگان پرمصرف**
از نگاه اقتصادی، برقیسازی نباید پراکنده و بدون اولویت باشد. تاکسیهای درونشهری، خودروهای اینترنتی، موتورسیکلتهای پرتردد، اتوبوسها و ناوگان حمل بار شهری، بسیار بیشتر از خودروهای شخصی کمکارکرد سوخت میسوزانند. جایگزینی یک تاکسی با خودروی برقی، چند برابر یک خودروی شخصی در کاهش مصرف بنزین اثر دارد. دولت باید معیار حمایت خود را نه تعداد خودروهای برقی، بلکه میزان کاهش مصرف سوخت به ازای هر واحد سرمایهگذاری قرار دهد تا بازدهی طرح بیشترین حد ممکن باشد.
**زیرساخت برق؛ حلقه تعیینکننده**
انتقال مصرف از پمپ بنزین به پریز برق، به معنای حذف انرژی نیست؛ فقط نوع حامل آن تغییر میکند. اگر برق مورد نیاز خودروهای برقی از نیروگاههای گازی کمبازده تأمین شود، بخش زیادی از صرفهجویی سوخت در نیروگاهها دوباره مصرف میشود. پس اجرای این طرح به برآورد دقیق برق موردنیاز، مدیریت بار همزمان شارژ، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و نصب کنتورهای هوشمند و تعرفههای زمانمند نیاز دارد. بدون این اقدامات، شارژ همزمان میلیونها خودرو در کلانشهرها شبکه توزیع برق را با بحران روبهرو میکند.
**واردات مشروط؛ پلی به تولید داخل**
واردات گسترده خودروهای برقی در کوتاهمدت کمبود عرضه را جبران میکند و رقابت را به بازار برمیگرداند، اما اگر با انتقال فناوری همراه نباشد، وابستگی تازهای در حوزه باتری، قطعات الکترونیکی و خدمات فنی ایجاد میشود. حمایت از تولید داخل هم باید مشروط به رعایت استانداردهای کیفیت، ایمنی، مصرف انرژی و قیمت رقابتی باشد و نباید به حمایتهای بینتیجه و بدون نظارت تبدیل شود.
**نقشه راه سه مرحلهای**
طرح برقیسازی در سه فاز تعریف شده است: فاز اول (سه سال ابتدایی) تمرکز بر موتورسیکلتها، تاکسیها، خودروهای اینترنتی، اتوبوسهای شهری و ناوگان دولتی؛ ایجاد صندوق برقیسازی و توسعه زیرساخت در کلانشهرها. فاز دوم (سالهای ۴ تا ۷) افزایش واردات رقابتی، توسعه تولید داخلی، گسترش شارژ بینشهری و توقف صدور مجوز مدلهای پرمصرف. فاز سوم (سالهای ۸ تا ۱۵) توقف تولید و شمارهگذاری خودروهای جدید بنزینی و دیزلی، تکمیل شبکه شارژ و آغاز اصلاح قیمت سوخت با حمایت از دهکهای کمدرآمد.
**برقیسازی، راهی پایدار اما مشروط**
برقیسازی حملونقل یکی از پایدارترین راههای کاهش مصرف بنزین و آمادهسازی اقتصاد برای اصلاح قیمت انرژی است. اما این سیاست بسیار فراتر از واردات خودرو است و نیازمند اسقاط همزمان خودروهای فرسوده، تقویت شبکه برق، اولویتدهی به ناوگان پرمصرف، شفافیت مالی، توسعه حملونقل عمومی و هماهنگی میان وزارتخانههای نفت، نیرو، صنعت و راهشهر است. بدون این هماهنگی، برقیسازی به شعاری زیبا اما ناکارآمد تبدیل خواهد شد.
https://sarzaminemana.ir/?p=42961
