کرج ـ آیین گرامیداشت پنجمین سال کوچ آسمانی «حکیم ناظر شرفخانهای»، شاعر و نویسنده توانمند سهزبانه، ادیب فرهیخته و از شاگردان خلف استاد شهریار، با حضور جمعی از شاعران، ادیبان، آشیقها، اهالی فرهنگ و دوستداران ادب آذربایجان در خانه این شاعر فقید برگزار شد.
این آیین عصر ۱۳ شهریور ۱۴۰۵، به همت “دکتر پدیده ملکپور”، دختر گرانقدر استاد ناظر، و ابراهیم رضازاده، از شاگردان و همراهان ادبی وی، برگزار شد و طی بیش از سه ساعت، شعر، موسیقی، خاطره و اندیشه ادبی معاصر آذربایجان در محفلی صمیمی و فرهنگی به هم پیوند خورد.
🌱 “اورمودریاچهسی” شاهکاری بیبدیل
مراسم با قرائت قرآن توسط استاد قویدل آغاز شد و پس از خیرمقدم خانم پدیده ملکپور و استاد سدید حاضران یاد و نام ناظر شرفخانهای را با شعر، سخن و خاطره گرامی داشتند.
اجرای فاخر برنامه بر عهده ابراهیم رضازاده بود و در ادامه، جمعی از چهرههای ادبی و فرهنگی درباره شخصیت، آثار، اندیشه و جایگاه استاد ناظر سخن گفتند.
سخنرانی عالمانه دکتر سیدمجید جوادیزاویه، شاعر و پژوهشگر ادبی، از بخشهای برجسته این آیین بود. وی با اشاره به وجوه چندوجهی و چندزبانه شخصیت و شعر ناظر شرفخانهای، در واکاوی مجموعه فاخر «اورمو دریاچهسی»، برخی مؤلفههای متمایز شعر او را برشمرد.
جوادیزاویه، “دستورمند بودن شعر” را یکی از وجوه تمایز ناظر با بسیاری از شاعران دانست و بر ظرفیتهای ویژه زبانی و ساختاری آثار او تأکید کرد.
وی همچنین “فضاسازی شاعرانه و شکسپیرگونه” ناظر را در شماری از اشعارش شایسته توجه دانست و گفت لحن حماسی شعر او، بهویژه در منظومه «اورمو دریاچهسی»، در تموجی از احساس و خیال حرکت میکند.
این پژوهشگر ادبی در ادامه، از “عاشقپیشگی، عزت نفس،تفکر انتقادی و استبدادستیزی” به عنوان دیگر مؤلفههای برجسته شخصیت و شعر ناظر یاد کرد و تشبیه و اسطورهسازی در آثار او را یادآور برخی ظرفیتهای شعری استاد شهریار دانست.
همچنین اساتید؛ آیدین تبریزلی، علیاکبر حمیدی شائق، رضا قاسمپور یاشار زنگانلی، نادر فاضلی، زیدالله غفارنژاد، آرزو ربیعی و علی علیپور در سخنانی، ابعاد مختلف شخصیت ادبی، فرهنگی و اجتماعی این شاعر را بررسی کردند.
در مجموع این سخنان، ناظر شرفخانهای نه صرفاً به عنوان شاعری صاحبذوق، بلکه به عنوان چهرهای اثرگذار در تداوم سنت ادبی و فرهنگی آذربایجان مورد توجه قرار گرفت؛ شاعری که پیوندش با میراث شهریار، زبان و ادبیات ترکی آذری و جریانهای فرهنگی معاصر، جایگاهی ویژه برای او رقم زده است.
🌱 واپسین سرودههای شعرای جان
بخش شعرخوانی، از دیگر قسمتهای این آیین بود.
اساتید: صمد مرادی، حسن تقیلو سالک زنجانی، حاج علی حسینزاده «واجد»، جعفرپور «صبا»، بهمن آراسته «محرمی»، دولتی «گورشاد»، غلامعلی عظیمپور «سحر»، عزیزالله غفارنژاد، صمد فراز، آیدین تبریزلی، جابر لطفی «بوزقوش»، اکبر ستاری «قیزیل قلم» و جواد حاجحسینی سدید با قرائت اشعار خود، یاد ناظر شرفخانهای را گرامی داشتند.
در بخش آواز نیز اساتید قویدل و علیمحمدی زنجانی با اجرای آواهای آیینی و مدایح اهلبیت علیهمالسلام، بر فضای معنوی مراسم افزودند.
🌱 ساز ایله سوز قاریشاندا باریشاندا
موسیقی نیز سهم ویژهای در این آیین داشت.
اکبر حمیدی علیاری، آشیق مهدی سلمانی و امیرحسین علیزاده، اساتید آواز و ساز باغلاما”، با اجرای قطعاتی در پیوند با موسیقی آذربایجان، بخشی از میراث شفاهی و موسیقایی این خطه را بازتاب دادند.
همنشینی شعر و موسیقی در این مراسم، بار دیگر نشان داد که در فرهنگ آذربایجان، شعر و نغمه دو روایت همریشه از یک حافظه فرهنگیاند؛ دو زبانی که قرنهاست احساس، حماسه، عشق و هویت را از نسلی به نسل دیگر منتقل کردهاند.
🌱 روایتهایی ناب شاعرانگی
خاطرهگویی از زندگی و شخصیت استاد ناظر، از بخشهای تأثیرگذار این مراسم بود.
زهرا خانم «آنا»، همسر استاد عظیمپور «سحر»، خانم موسوی مدیر نشر یاس بخشایش، کریمخانی، علیرضا بخشایش مدیر نشر بخشایش و آقای انزابی، دوست و همشهری استاد ناظر، هر یک با روایت خاطراتی، گوشههایی از شخصیت، منش و زندگی ادبی این شاعر را برای حاضران بازگو کردند.
همچنین حاجیهخانم پروین نامداریان، همسر استاد ناظر، با سخنانی صمیمانه از حضور دوستداران، شاگردان و برگزارکنندگان این آیین قدردانی کرد.
🌱 چهرههای متکثر و متنوع فرهنگی
از نکات قابل توجه این مراسم، حضور میهمانانی از شهرهای مختلف بود.
شاعران، ادیبان و دوستداران فرهنگ از “تبریز، تهران، قزوین، اسلامشهر، نسیمشهر، کرج، فردیس،زنجان، قم و نظرآباد” در این آیین حضور داشتند. 👇
در میان حاضران نیز چهرههایی همچون “علی نصیری، محمد عباسی، گودرز نقدی، ابراهیم فتحی، ابوالفضل پرچمی، طاها حسنعلیپور، مهندس مهدی حسنی، مهندس کاظم عبدلی، مسیحالله حیدری، علیرضا تقیخانی، نظرلو و سیدابراهیم عرفانی” حضور داشتند.
این گستره جغرافیایی نشان داد که میراث ادبی ناظر شرفخانهای، در محدوده یک شهر و منطقه متوقف نمانده و در میان جامعه ادبی و فرهنگی آذربایجان و دوستداران آن در شهرهای مختلف امتداد یافته است.
📚 نگاهی به آثار استاد ناظر شرفخانهای
آثار فارسی:
«حماسهها»، «زمزمهها»، «مرهم مهتاب»، «دیوان فارسی (شهر سپیده)»، «شهر شاعرانه مهتاب»، «شکوفههای مخملی»، «جادوگری از نظر اسلام» و «کلیات دیوان فارسی».
آثار ترکی:
«اولدوزلو دنیز»، «شئهلی سحر»، «ماهنیلی چای»، «اورهک چیرپینتیسی»، «سون ایستکلر»، «حیکایهلر، طنزلر و یئنی غزللر» و «کلیات دیوان ترکی ناظر شرفخانهای».
اثر عربی:
«راهنمای ادبیات عربی» در دو جلد.
🔻نمونه غزل فارسی:
☘ قفس مباش!
گل نیستی اگر به چمن، خار و خس مباش
گر نیستی سرود قناری، قفس مباش
زوجی برای زندگی دائمی گزین
معشوقه ی موقت هر بوالهوس مباش
یکرنگی و صداقت و اخلاص پیشه کن
چون آبگینه، در گرو هیچ کس مباش
زنبوروَش ز گرده گلها نصیب گیر
بر گرد هر زبالهی شیرین، مگس مباش
چون شاهد ستاره به اوج فلک نشین
چون شاخسار خم همه را دسترس مباش
ای سارق تمامی امیّدهای من
گر رهزنی درون لباس عسس مباش
ای روح ناتمیز خیانت دگر بس است
این قدر پایبند هوی و هوس مباش
لبهایت از دروغ عفونت گرفتهاند
نزدیک من میا و مرا همنفس مباش
🔻نمونه غزل ترکی:
☘ جانیمی آل گئت!
سنسیز نه یه لازیمدی بو جان، جانیمی آل گئت!
بیر جامی کی، مئدن بوشالا، داشلارا چال گئت!
سینهم ائوی، گوز یوردو، اورهک مولکو سنین دیر
مئیلین هاراسا اوردا قوناق بیر گئجه قال گئت!
یورقون، قوروموش، شاختا ووران بیر بوداغام من
نیلفر کیمی آچ قوللارینی بوینوما سال گئت!
بیر سیمی قیریق، توز بوروموش سازه شبیهم
گل وارلیغیمین نغمهسینی سینهده چال گئت!
وار اینجی کیمی سینهده بیر قیرمیزی لعلیم
اینجیتمهسه آل، تاخ دؤشونه، دؤشده میدال گئت!
هرگز دئمیرم گئتمه، کی تقدیره نه تدبیر؟
آمما گئدیسن، من یازیغین فیکرینه دال گئت!
بیر بیت یازیب “زعفری” کی عین عسل دیر
گل- گل دادیزیم لبلرینه، لبلری بال گئت!
“ای کبک خرامان گلیسن کبک مثال گل
ای گؤزلری گؤیچک، گئدیسن مثل مارال گئت”!
“ناظر” او یول اوستونده دوران سائله بنزر
بیر بوسه تَصدّق وئر اونا کؤنلونو آل گئت!
رضا قاسمپور
روزنامهنگار و پژوهشگر فرهنگی
https://sarzaminemana.ir/?p=42777
