جستارگشایی

با افتخار، دانش‌آموخته ریاضیات دانشگاه خوارزمی‌ام؛ دانشگاهی که برای من صرفاً نامی در کارنامه تحصیلی نیست، بلکه بخشی از هویت علمی، فکری و فرهنگی من است؛ دانشگاهی با بیش از یک قرن پیشینه، خاستگاه چهره‌های اثرگذار علم و فرهنگ و یکی از ریشه‌های تاریخی آموزش عالی نوین ایران.

خوارزمی در گذر بیش از یک قرن، نه‌تنها خود بخشی از تاریخ آموزش عالی کشور بوده، بلکه در شکل‌گیری و بالندگی بسیاری از نهادهای علمی و دانشگاهی ایران نیز نقش داشته است. امروز اما پرسش مهم این است که آیا جایگاه کنونی این دانشگاه با میراث تاریخی، سرمایه انسانی و ظرفیت‌های علمی آن تناسب دارد؟ و مهم‌تر از آن، خوارزمی چه نقشی می‌تواند در حل مسائل امروز و ساختن آینده البرز ایفا کند؟

🌱 بی‌برقی هم حریف ما نشد

هجدهمین نشست تخصصی فراکسیون اصلاح‌طلبان خانه احزاب استان البرز، عصر دوشنبه ۲۶ مرداد ۱۴۰۵، با حضور دکتر بیژن عبدالهی، رئیس دانشگاه خوارزمی، معاونان و مشاوران دانشگاه و جمعی از دبیران احزاب، فعالان سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و اصحاب رسانه برگزار شد.

خاموشی برق و گرمای سنگین نیز نتوانست از شور و حضور حاضران بکاهد. حاضران شش طبقه برج رضا را پیمودند تا پای سخن دانشگاهی بنشینند که بیش از یک قرن از تاریخ آموزش عالی ایران را در حافظه خود دارد.

دکتر عبدالهی، دانش‌آموخته مدیریت آموزشی دانشگاه خوارزمی، در این نشست تصویری واقع‌بینانه از دانشگاهی ارائه کرد که به تعبیر او در فراز و فرودهای تاریخی، «خم شده، اما نشکسته است».

🌱 خوارزمی؛ دانشگاه جامع و مسئله‌محور

رئیس دانشگاه خوارزمی، این مجموعه را دانشگاهی ۱۰۸ ساله، از نخستین نهادهای دانشگاهی مدرن ایران و دانشگاهی جامع با حدود ۳۰۰ رشته تحصیلی، مقاطع تحصیلی تا پسادکتری، ۵۱۲ عضو هیئت علمی و حدود ۱۵۰۰ دانشجوی بین‌المللی معرفی کرد.

از نگاه عبدالهی، دانشگاه نباید در حصار دیوارهای خود محصور بماند. دانشگاه آینده، «دانشگاه بی‌دیوار» است؛ دانشگاهی که با جامعه، صنعت، مدیریت شهری و نهادهای عمومی وارد گفت‌وگویی مستمر شود و از تولید صرف مقاله به سمت حل واقعی مسائل حرکت کند.

اشاره به انجام ۵۲ پژوهش پیرامون مسائل استان، از جمله مطالعات مرتبط با فرونشست البرز، و تأکید بر ظرفیت آزمایشگاه مرکزی، پارک علم و فناوری و مراکز شتاب‌دهنده، نشان می‌دهد که خوارزمی ظرفیت تبدیل شدن به یکی از اتاق‌های فکر و مراکز حل مسئله استان را دارد.

در البرز صنعتی، این ظرفیت اهمیتی دوچندان دارد. فاصله میان دانشگاه و صنعت باید به همکاری واقعی و پایدار تبدیل شود؛ به‌گونه‌ای که مسئله صنعت به پروژه پژوهشی دانشگاه تبدیل شود و دانش دانشگاه نیز در نهایت به راه‌حل عملی برای صنعت و جامعه بینجامد.

🌱 دانشگاه و شهر؛ توافقی برای توسعه متوازن

یکی از مهم‌ترین محورهای نشست، چالش‌های دانشگاه خوارزمی با مدیریت شهری کرج و استان بود؛ از توسعه مترو و دسترسی‌های پیرامونی گرفته تا پل عابر، ایستگاه حمل‌ونقل عمومی، پارک علم و فناوری و دانشکده مترو.

عبدالهی با صراحت تأکید کرد که دانشگاه خوارزمی مخالف توسعه مترو نیست؛ اما توسعه شهری نیز نباید به قیمت آسیب به هویت، استقلال و میراث تاریخی دانشگاه تمام شود.

کاهش مساحت دانشگاه از حدود ۴۰۰ هکتار به ۱۴۰ هکتار در طول زمان، صرفاً یک آمار جغرافیایی نیست؛ سخن از بخشی از حافظه تاریخی آموزش عالی ایران است. زمین دانشگاه را نمی‌توان تنها با مترمربع، قیمت روز و ارزش اقتصادی ارزیابی کرد؛ زیرا بخشی از ارزش آن تاریخی، علمی، فرهنگی و تمدنی است.

از این منظر، هرگونه توافق میان دانشگاه و مدیریت شهری باید بر پایه کارشناسی، شفافیت، منافع متقابل و آینده‌نگری شکل گیرد؛ توسعه شهر آری، اما نه به بهای تضعیف سرمایه‌های علمی و تاریخی آن.

🌱 احزاب؛ از تریبون تا حلقه واسط حل مسئله

مهندس ترابیان، رئیس خانه احزاب استان البرز، نیز با استقبال از برگزاری این نشست، یکی از مشکلات ساختاری مدیریت در کشور را اداره جزیره‌ای بسیاری از دستگاه‌ها دانست.

وی تأکید کرد توافقات دانشگاه خوارزمی با شورا و شهرداری باید «برد ـ برد» و همه‌جانبه باشد؛ توافقی که در آن منافع دانشگاه، شهر، شهروندان و توسعه پایدار استان هم‌زمان دیده شود.

ترابیان با اشاره به جایگاه احزاب به‌عنوان حلقه واسط جامعه و حاکمیت، آمادگی خانه احزاب را برای مشارکت و میانجی‌گری در حل مسائل دانشگاه اعلام کرد.

این پیشنهاد می‌تواند سرآغاز یک گفت‌وگوی چندجانبه و مؤثر میان دانشگاه، مدیریت شهری، احزاب، نخبگان، صنعت و جامعه مدنی باشد؛ گفت‌وگویی که هدف آن نه تقسیم منافع، بلکه هم‌افزایی ظرفیت‌ها برای حل مسائل واقعی استان باشد.

🌱 فاصله میان توافق و اجرا

دکتر عبدالهی در پاسخ به پرسش‌های حاضران، با اشاره به برخی مسائل ساختاری استان گفت: «ناف البرز هنوز کامل از تهران بریده نشده است.»

وی همچنین از اجرا نشدن برخی توافقات گذشته شهرداری با دانشگاه سخن گفت.

به گفته رئیس دانشگاه، کانال روباز داخل مجموعه دانشگاه نیز همچنان تعیین تکلیف نشده و افزون بر ایجاد مزاحمت فیزیکی، مشکلات بهداشتی به همراه دارد.

شاید این کانال کوچک، نمادی از یک مسئله بزرگ‌تر باشد؛ فاصله میان تصمیم و اجرا، توافق و تعهد و وعده و عمل.

توسعه واقعی زمانی محقق می‌شود که تصمیم‌ها از روی کاغذ به میدان عمل برسند.

🌱مسئولیت اجتماعی؛ خیابانی دوطرفه

مسئولیت اجتماعی دانشگاه، یعنی قرار گرفتن دانش، تخصص، آزمایشگاه، فناوری و سرمایه انسانی آن در خدمت مسائل جامعه؛ اما این رابطه باید دوسویه باشد.

مدیریت شهری و مدیریت استان نیز نباید دانشگاه را صرفاً زمانی به یاد آورند که به زمین، امکانات یا ظرفیت‌های فیزیکی آن نیاز دارند.

خوارزمی می‌تواند شریک راهبردی البرز در حل مسائل شهری، صنعتی، زیست‌محیطی، اجتماعی و فناورانه باشد؛ همان‌گونه که مدیریت استان و شهر نیز می‌توانند زمینه شکوفایی بیشتر ظرفیت‌های این دانشگاه را فراهم کنند.

از سوی دیگر، دانشگاه نیز باید بیش از گذشته از انزوا فاصله بگیرد و سرمایه علمی خود را در متن مسائل جامعه به میدان آورد.

🌱 هوش مصنوعی و دانشگاه فردا

ضرورت ورود جدی دانشگاه به عرصه هوش مصنوعی نیز از دیگر محورهای قابل تأمل نشست بود.

دانشگاهی با چنین پیشینه‌ای نمی‌تواند آینده را صرفاً با الگوهای آموزشی و پژوهشی گذشته دنبال کند. خوارزمی باید در یک توازن هوشمندانه، هم حافظ میراث تاریخی و هویت علمی خود باشد و هم پیشگام فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی، پژوهش‌های مسئله‌محور و اقتصاد دانش‌بنیان.

دانشگاه آینده، دانشگاهی است که گذشته خود را فراموش نمی‌کند، اما در گذشته متوقف نمی‌ماند.

🌱سخن پایانی؛ میراثی که باید به آینده سپرده شود

نشست فراکسیون اصلاح‌طلبان خانه احزاب استان البرز با رئیس دانشگاه خوارزمی، صرفاً یک جلسه گفت‌وگومحور نبود؛ فرصتی بود برای بازخوانی نسبت دانشگاه، شهر، جامعه و حکمرانی.

خوارزمی مانع توسعه البرز نیست؛ می‌تواند یکی از پیشران‌های اصلی توسعه آن باشد.

شهر نیز نباید رقیب دانشگاه باشد؛ می‌تواند میدان تحقق مسئولیت اجتماعی و علمی دانشگاه باشد.

احزاب نیز اگر از نقش تشریفاتی عبور کنند، می‌توانند به حلقه واسط گفت‌وگو، مطالبه‌گری، میانجی‌گری و حل مسئله تبدیل شوند.

خوارزمی می‌تواند یکی از مهم‌ترین موتورهای فکری و علمی توسعه استان جوان البرز باشد؛ استانی که برای عبور از چالش‌های پیچیده خود، بیش از هر زمان دیگری به دانش، پژوهش، گفت‌وگو و سرمایه انسانی نیاز دارد.

و شاید جان کلام نشست را بتوان در رویکرد دکتر عبدالهی خلاصه کرد؛ آمادگی کامل دانشگاه جامع خوارزمی برای ورود جدی‌تر به تعاملات مثبت و سازنده با مدیریت شهری و ایفای نقشی فعال‌تر در تحولات توسعه‌ای استان البرز.

اکنون زمان آن است که به جای فرسودن این میراث، آن را از گذشته به آینده پیوند بزنیم؛ خوارزمی باید نه فقط بخشی از تاریخ آموزش عالی ایران، بلکه یکی از سازندگان آینده علمی، فرهنگی، فناورانه و توسعه‌ای البرز باشد.

میراث‌ها زمانی زنده‌اند که برای آینده به کار گرفته شوند؛ و دانشگاه خوارزمی، میراثی است که آینده البرز به آن نیاز دارد.

🖌️ رضا قاسم‌پورروزنامه‌نگار و پژوهشگر فرهنگی