♦️پرده نخست؛ ۲۳ مناسبت تازه، اما همچنان جای خالی کرج!

با افزوده شدن ۲۳ مناسبت جدید به تقویم رسمی کشور در سال ۱۴۰۶، نام‌هایی چون ۲۲ اردیبهشت به‌عنوان روز کردستان، ۱۵ آذر به‌عنوان روز آذربایجان غربی و ۳۰ بهمن به‌عنوان روز نهاوند در تقویم ملی ثبت شد؛ اما نام کرج، با همه پیشینه تاریخی و ظرفیت‌های فرهنگی و تمدنی‌اش، همچنان غایب است.
این غیبت، صرفاً فقدان یک عنوان در تقویم نیست؛ نشانه‌ای از ناکامی در تبدیل یک مطالبه دیرپا به دستاوردی ملی است. پرسش اینجاست: چرا شهرهایی با ظرفیت‌های تاریخی متفاوت توانسته‌اند جایگاه خود را در تقویم ملی تثبیت کنند، اما پرونده روز کرج همچنان در ایستگاه پیگیری متوقف مانده است؟

♦️پرده دوم؛ مطالبه‌ای که از سال‌ها پیش آغاز شد

در حمایت از پیشنهاد ۲۰ مهر به‌عنوان روز کرج، راقم این سطور در برهه‌ای که خیلی از مدعیان امروزین ماست‌ها را کیسه کرده بودند از جمله معدود افرادی بودم که در اواخر دهه ۹۰ و سال‌های آغازین دهه ۱۴۰۰، نسبت به برگزار نشدن مراسم شایسته این مناسبت، اعتراض رسانه‌ای کردم و از استاندار وقت و امام‌جمعه کرج خواستار حمایت برای پاسداشت روز کرج شدم.
باور داشتم و دارم که شهر، صرفاً مجموعه‌ای از ساختمان‌ها و خیابان‌ها نیست؛ شهر به حافظه تاریخی، هویت فرهنگی و روایت مشترک نیاز دارد. روز کرج می‌توانست فرصتی برای بازخوانی گذشته، معرفی مفاخر و تقویت حس تعلق شهروندان باشد.

♦️پرده سوم؛ از بی‌اعتنایی دیروز تا تعدد مراسم امروز

امسال فرمانداری کرج با بسیج دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها و نهادهای مختلف، مجموعه‌ای از برنامه‌ها و مراسم متعدد را برای گرامیداشت ۲۰ مهر تدارک دید. این تغییر رویکرد، در مقایسه با بی‌اعتنایی سال‌های گذشته، قابل تقدیر است؛ اما پرسش همچنان پابرجاست: آیا تعدد مراسم، الزاماً به معنای تعمیق هویت شهری است؟
طنز ملیح یکی از اعضای شورای شهر درباره ساخت ماکت حسینیه تاریخی برغان در پارک ایران کوچک نیز تأمل‌برانگیز است؛ اینکه اگر هزینه ساخت بدل این بنای تاریخی صرف مرمت و احیای اصل آن می‌شد، شاید امروز به‌جای بازنمایی یک اثر، شاهد صیانت از میراث اصیل بودیم.
هویت‌سازی با تکثیر نمادهای مصنوعی محقق نمی‌شود؛ میراث واقعی را باید حفظ کرد، نه صرفاً بازنمایی!

♦️پرده چهارم؛ روز کرج چگونه متولد شد؟

ایده نام‌گذاری روزی به نام کرج، با دغدغه‌های هویتی و ایران‌شناختی پیوند خورده است. مهراب رجبی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی شعبه البرز، از پیشگامان طرح و پیگیری این پیشنهاد بوده است.
انتخاب ۲۰ مهر به پیشینه آموزش نوین و کشاورزی علمی در کرج و تأسیس دبستان برزگران در سال ۱۲۹۴ در محدوده کنونی دانشکدگان کشاورزی دانشگاه تهران بازمی‌گردد؛ انتخابی که بر نقش تاریخی کرج در توسعه علمی و آموزشی کشور تأکید دارد.
با پیگیری‌های فرهنگی، این تاریخ در سطح استانی به‌عنوان روز کرج مورد پذیرش قرار گرفت و زمینه برگزاری برنامه‌های سالانه فراهم شد.
با این حال، باید میان پذیرش استانی، برگزاری مراسم و ثبت رسمی در تقویم ملی تفاوت قائل شد. ثبت ملی مناسبت، فرآیندی قانونی و کارشناسی است و با همایش، بنر و مصوبه استانی تحقق نمی‌یابد.

♦️پرده پنجم؛ پرونده روز کرج در کدام ایستگاه است؟

در سال جاری نیز مسئولان شهری و فرهنگی از استمرار پیگیری برای ثبت رسمی روز کرج سخن گفته‌اند. تلاش‌های مهراب رجبی و بنیاد ایران‌شناسی، در کنار همراهی شورای شهر، مدیریت شهری و مجموعه‌های فرهنگی استان، شایسته تقدیر است.
اما انتشار تقویم ۱۴۰۶ و استمرار غیبت نام کرج، ضرورت پاسخگویی را دوچندان کرده است.
اکنون پرسش‌های مشخصی پیش روی متولیان قرار دارد:
پرونده روز کرج چه زمانی و از سوی کدام مرجع به نهادهای ملی ارسال شده است؟
آیا مستندات در کمیسیون تقویم و شورای فرهنگ عمومی بررسی شده‌اند؟
موانع ثبت نهایی چیست و مسئول پیگیری هر مرحله کدام دستگاه است؟
انتظار می‌رود مسئولان به‌جای تکرار عبارت کلی «در حال پیگیری است»، گزارشی شفاف، مستند و زمان‌بندی‌شده از سرنوشت این مطالبه ارائه کنند.

♦️پرده ششم؛ حافظ، کرج و مدیریت بحران؛ سه مناسبت در یک روز!

۲۰ مهر پیش از این با نام حافظ شیرازی و بزرگداشت قله بی‌بدیل ادب فارسی شناخته می‌شد. هم‌نشینی روز کرج با روز حافظ، با تدبیری فرهنگی، می‌توانست فرصتی برای پیوند هویت بومی و سرمایه ملی باشد.
اما در تقویم ۱۴۰۶، عنوان «روز مدیریت بحران و بلایای طبیعی» نیز به همین تاریخ افزوده شده است.
اکنون با سه عنوان مواجهیم: روز حافظ، روز کرج و روز مدیریت بحران و بلایای طبیعی!
با اندکی طنز می‌توان حاصل این هم‌زمانی را چنین صورت‌بندی کرد:
بحران کرج در روز ملی حافظ
البته مسئله صرفاً طنز تقویمی نیست؛ مسئله، تضعیف تمرکز بر یک مطالبه هویتی و دشوارتر شدن تثبیت جایگاه مستقل روز کرج است. آیا زمان بازنگری در راهبرد فعلی فرا نرسیده است؟

♦️پرده آخر؛ شاید وقت عبور از روز کرج و رسیدن به روز ملی البرز باشد

ضمن ارج‌گذاری به تمام تلاش‌های صورت‌گرفته، به‌ویژه کوشش‌های مهراب رجبی،حسین عسکری و دغدغه‌مندان هویت تاریخی کرج، پیشنهاد می‌کنم در کنار حفظ روز کرج در تقویم فرهنگی استان، ثبت «روز ملی البرز» را به‌عنوان مطالبه‌ای فراگیر در دستور کار قرار دهیم.
البرز به کرج محدود نمی‌شود؛ ساوجبلاغ، نظرآباد، طالقان، اشتهارد، فردیس و دیگر مناطق استان، هرکدام بخشی از حافظه تاریخی و سرمایه تمدنی این سرزمین‌اند.
ثبت روز ملی البرز می‌تواند چتری برای معرفی ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی، علمی و طبیعی تمامی شهرستان‌ها باشد و مانع پراکندگی مطالبات و رقابت فرسایشی برای ثبت مناسبت‌های متعدد شود.
در این چارچوب، پیشنهاد ۲۱ بهمن به‌عنوان روز البرز، که مهراب رجبی نیز پیش‌تر با استناد به نقش تاریخی مردم کرج در تحولات منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی مطرح کرده، می‌تواند یکی از گزینه‌های بررسی کارشناسی باشد.

♦️سخن پایانی

۲۳ مناسبت تازه به تقویم کشور افزوده شد، اما کرج همچنان در انتظار تثبیت جایگاه ملی خویش است. این واقعیت باید بیش از آنکه بهانه‌ای برای گلایه باشد، زمینه‌ای برای بازنگری در شیوه مطالبه‌گری و عملکرد متولیان فرهنگی استان فراهم کند.
روز ملی با انبوه بنرها و همایش‌ها ساخته نمی‌شود؛ حاصل پژوهش مستند، اجماع نخبگانی، اراده مدیریتی و پیگیری مؤثر است.
اکنون وقت آن است که مسئولان، از گزارش مراسم عبور کنند و درباره نتیجه پیگیری‌ها پاسخگو باشند.
بیایید به‌جای رقابت شهرستان‌ها برای تصاحب یک روز در تقویم ملی، برای ثبت روزی به نام البرز و بازشناساندن هویت مشترک این سرزمین هم‌صدا شویم.
شاید رؤیای روز کرج، در افق فراخ‌تر روز ملی البرز، به واقعیتی ماندگارتر تبدیل شود.

رضا قاسم‌پور روزنامه‌نگار و پژوهشگر فرهنگی