جستارگشایی
گنجینه‌ای سبز در حاشیه دو شاهراه

پارک جنگلی جهان‌نما، این پهنه سبز و دیرپای طبیعت در حاشیه کلان‌شهر کرج، همچون گنجینه‌ای کمتر شناخته‌شده، میان هیاهوی دو شاهراه پرتردد تهران ـ کرج و شهید همت، چشم‌انتظار کشف ظرفیت‌های مغفول خویش است.
جهان‌نما، با وسعتی حدود ۱۱۳ هکتار، در شمار بزرگ‌ترین و در عین حال ناشناخته‌ترین فضاهای طبیعی و گردشگری کرج قرار دارد؛ مجموعه‌ای برخوردار از درختان کهنسال، دریاچه، تنوع گیاهی و امکانات تفریحی که به‌رغم موقعیت راهبردی، هنوز جایگاه شایسته‌ای در نقشه گردشگری البرز نیافته است.
فقدان پارکینگ اختصاصی، دشواری دسترسی و محصورشدن میان دو بزرگراه، از جمله عواملی است که بر انزوای نسبی این سرمایه طبیعی افزوده است.
برای واکاوی ظرفیت‌ها، کاستی‌ها و چشم‌انداز آینده این مجموعه، راهی مدیریت پارک می‌شوم تا در گفت‌وگویی میدانی با مهندس افشین عبدوی‌نژاد، مدیر جهان‌نما، از چندوچون مدیریت بزرگ‌ترین پارک جنگلی کرج بیشتر بدانم.
عبدوی‌نژاد، دانش‌آموخته کارشناسی ارشد باغبانی و از مدیران باسابقه شهرداری کرج، از جانبازان جنگ تحمیلی و پیشکسوتان حوزه فضای سبز است. کار حرفه‌ای خود را از شهرداری زنجان آغاز کرده، سابقه معاونت شهرداری تاکستان را در کارنامه دارد و از سال ۱۳۷۵ تاکنون در حوزه فضای سبز شهرداری کرج فعالیت می‌کند.
پس از قریب به یک ساعت گفت‌وگو، بازدیدی میدانی از بخش‌های مختلف این مجموعه انجام می‌دهیم؛ حاصل این دیدار، تصویری از داشته‌ها، تنگناها و چشم‌اندازهای پیش‌روی جهان‌نماست.

♻️ جهان‌نما؛ ریه سبز شرق کرج

این پارک با بیش از نیم‌قرن پیشینه، در ادوار مختلف با نام‌هایی همچون پارک ولیعهد، پارک استاد بنان و مرکز علمی ـ تحقیقاتی منابع طبیعی شناخته می‌شده است. کاشت گونه‌های مختلف درختی به یادگار از سوی شماری از سفرا و مسئولان سیاسی کشورهای مختلف، از روایت‌های تاریخی این مجموعه است؛ پیشینه‌ای که در نهایت با انتخاب نام «جهان‌نما» پیوند خورده است.
مالکیت عرصه در اختیار سازمان منابع طبیعی است، اما بهره‌برداری از آن به شهرداری کرج واگذار شده و مطابق توضیحات مدیر مجموعه، قرارداد فعلی تا سال ۱۴۰۷ اعتبار دارد و تمدید آن برای یک دوره ۱۵ ساله پیش‌بینی شده است.
جهان‌نما با بیش از ۳۵ نیروی اجرایی و تخصصی اداره می‌شود و دامنه مخاطبان آن، علاوه بر ساکنان شهرک‌های جهان‌نما و خاتم، شهروندانی از گرمدره، شهرقدس و مناطق پیرامونی را نیز دربرمی‌گیرد.

♻️ طبیعت، ورزش و فراغت

میزهای شطرنج، مسیرهای دوچرخه‌سواری، گذرگاه‌های پیاده‌روی و فضاهای نشیمن، بخشی از ظرفیت‌های تفریحی این مجموعه‌اند. در ضلع شرقی نیز ساختمان رستوران و گیم‌نت در دست احداث است که تکمیل آن می‌تواند به رونق خدمات و افزایش جذابیت پارک کمک کند.
همچنین حدود ۳/۴ هکتار از عرصه مجموعه، بدون قطع درختان، به موزه دفاع مقدس اختصاص یافته است.

♻️ سرمایه سبز؛ ۴۰ هزار اصله درخت

یکی از برجسته‌ترین داشته‌های جهان‌نما، برخورداری از بیش از ۴۰ هزار اصله درخت و تنوع گونه‌های گیاهی است؛ سرمایه‌ای ارزشمند که صیانت از آن در شرایط تشدید تنش آبی، نیازمند مدیریت علمی منابع است.
به گفته عبدوی‌نژاد، آب مورد نیاز آبیاری مجموعه از یک حلقه چاه عمیق ۲۵۰ متری در حوالی پل فردیس تأمین می‌شود و آبگیری دریاچه نیز از قنات داخل مجموعه صورت می‌گیرد. آبیاری درختان با سامانه قطره‌ای انجام می‌شود؛ رویکردی ضروری برای کاهش هدررفت منابع آبی و حفاظت از پوشش گیاهی.

♻️ امکانات و زیرساخت‌ها

دریاچه‌ای حدود یک هکتاری با جزیره و چشم‌اندازی چشم‌نواز، از شاخص‌ترین جلوه‌های طبیعی جهان‌نماست. ۱۲ باب سرویس بهداشتی، سکوهای نشیمن، پایه‌های روشنایی، ایستگاه تندرستی، تجهیزات بازی کودکان، بوفه، کافه، محل‌های باربیکیو و نمازخانه، بخشی از امکانات موجود مجموعه را تشکیل می‌دهند.
زمین‌های ورزشی چندمنظوره با چمن مصنوعی نیز در دست احداث است تا امکان فعالیت‌هایی نظیر فوتبال، والیبال و بسکتبال فراهم شود.
پارک دارای چهار ورودی است که ورودی‌های جنوبی، شرقی و غربی برای تردد گردشگران مورد استفاده قرار می‌گیرند و ورودی شمالی عمدتاً به امور اجرایی اختصاص دارد. عبور بزرگراه شهید همت نیز عملاً پیوستگی کالبدی مجموعه را تحت تأثیر قرار داده و آن را به دو بخش تقسیم کرده است.

♻️ دو چالش اساسی؛ پارکینگ و آب دریاچه

با وجود ظرفیت‌های کم‌نظیر، جهان‌نما همچنان با دو مسئله محوری مواجه است: فقدان پارکینگ اختصاصی و دشواری تأمین آب دریاچه.
توقف خودروها در حاشیه بزرگراه و معابر پیرامونی، علاوه بر ایجاد بی‌نظمی ترافیکی، ایمنی گردشگران را نیز با مخاطره مواجه می‌کند. روشن است که مجموعه‌ای با این وسعت و قابلیت گردشگری، بدون دسترسی مناسب و پارکینگ ایمن، نمی‌تواند به جایگاه واقعی خود دست یابد.
از سوی دیگر، محدودیت منابع آبی و تنش‌های اقلیمی، آبگیری مستمر دریاچه را با دشواری روبه‌رو کرده است. تدوین برنامه‌ای پایدار برای مدیریت منابع آب و تأمین نیاز این پهنه آبی، از ضرورت‌های صیانت از جذابیت‌های طبیعی جهان‌نماست.

♻️ دوران طلایی؛ وعده یا چشم‌انداز؟

عبدوی‌نژاد در پایان این دیدار، ضمن قدردانی از حمایت‌های شهردار کرج، رئیس سازمان سیما و منظر شهری و اعضای شورای اسلامی شهر، نسبت به آینده این مجموعه ابراز امیدواری می‌کند.
او معتقد است با تداوم حمایت مدیریت شهری، تکمیل طرح‌های عمرانی و توسعه خدمات، جهان‌نما می‌تواند جایگاه شایسته خود را در منظومه گردشگری و تفریحی استان البرز بازیابد.

♻️ «دوران طلایی پارک جهان‌نما در راه است.»

این وعده، اگر با برنامه‌ریزی منسجم، تأمین اعتبارات پایدار، رفع موانع دسترسی، احداث پارکینگ و مدیریت هوشمندانه منابع آب همراه شود، می‌تواند نویدبخش فصلی تازه در حیات یکی از ارزشمندترین سرمایه‌های طبیعی کرج باشد.
جهان‌نما شایسته آن است که از حاشیه دو بزرگراه به متن زندگی شهری بازگردد و از یک پارک جنگلی کمتر شناخته‌شده، به مقصدی شاخص برای گردشگری طبیعی، فراغت خانوادگی و نشاط اجتماعی در البرز تبدیل شود.
شکوفایی جهان‌نما نه‌فقط یک پروژه فضای سبز، بلکه آزمونی برای پیوند مدیریت شهری، صیانت از محیط‌زیست و تحقق حق شهروندان بر برخورداری از فضاهای عمومی شایسته است.

رضا قاسم‌پور روزنامه‌نگار و پژوهشگر فرهنگی