به گزارش سرزمین مانا جلسه شورای مرکزی خانه احزاب استان البرز در قالب «همه برای ایران»، روز سه‌شنبه ۲۷ مرداد ۱۴۰۵، به دعوت دفتر سیاسی استانداری البرز و با حضور دکتر محمدزاده، معاون دفتر سیاسی وزارت کشور، در سالن جلسات دفتر سیاسی برگزار شد؛ نشستی که اگرچه در سطح استان برگزار شد، اما مضامین و مباحث مطرح‌شده در آن، از چالش‌های ساختاری احزاب در ایران تا ضرورت بازتعریف نسبت میان دولت، جامعه و نهادهای سیاسی، ابعادی فراتر از یک نشست استانی داشت.

این نشست را می‌توان عرصه‌ای برای گفت‌وگوی مستقیم میان مدیریت سیاسی استان، خانه احزاب و وزارت کشور دانست؛ گفت‌وگویی که در آن، موضوعاتی همچون اصلاح قانون احزاب، تسهیل فعالیت سیاسی و اجتماعی، جوان‌گرایی، ساماندهی تشکل‌ها، تقویت نهادهای واسط و مهم‌تر از همه، گذار احزاب از «مطالبه‌گری صرف» به «برنامه‌محوری و نقش‌آفرینی در حکمرانی» مورد تأکید قرار گرفت.

♻️ البرز؛ روایت یک تجربه حزبی

در آغاز نشست، دکتر مریم اسماعیلی‌فرد، مدیرکل سیاسی استانداری البرز، ضمن خوشامدگویی به حاضران، گزارشی از وضعیت فعالیت احزاب و تشکل‌های سیاسی استان ارائه کرد.

وی با اشاره به فضای عمومی استان در ماه‌های اخیر اظهار کرد: فضای عمومی احزاب و تشکل‌های استان، به‌ویژه در ایام جنگ، همدلانه، مسئولانه و مشارکت‌جویانه بوده است.

اسماعیلی‌فرد تأکید کرد که در سیاست‌گذاری سیاسی استان، تمرکز بر مسائل وحدت‌آفرین بوده، اما این رویکرد به معنای نادیده گرفتن تکثر سیاسی نیست و تنوع دیدگاه‌ها و جریان‌های سیاسی همچنان به رسمیت شناخته می‌شود.

مدیرکل سیاسی استانداری البرز با اشاره به روند فعالیت احزاب در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ افزود: در حوزه‌های مختلف شاهد رشد فعالیت‌های حزبی بوده‌ایم و تحلیل‌های ماهانه وضعیت استان نیز این روند را منعکس می‌کند.

وی همچنین از صدور مجوز فعالیت برای دو حزب در سال ۱۴۰۳ و هفت حزب در سال ۱۴۰۴ خبر داد و گفت: طی این مدت ۱۸ جلسه ستاد انتخابات در استان برگزار شده و نشست‌های هم‌اندیشی با گروه‌ها و جریان‌های مختلف سیاسی نیز استمرار داشته است.

♻️ ترابیان: مردم دین خود را ادا کردند؛ اکنون نوبت مسئولان است

مهندس مهرداد ترابیان، رئیس خانه احزاب استان البرز، در ادامه با قدردانی از برگزاری نشست، بر ضرورت تقویت و فعال‌تر شدن خانه احزاب در سطح کشور تأکید کرد.

وی با اشاره به نقش مردم در شرایط دشوار اخیر گفت: مردم در میدان حضور یافتند و دین خود را ادا کردند؛ اکنون نوبت مسئولان است که به مطالبات مردم و نهادهای مدنی و سیاسی توجه بیشتری داشته باشند.

سخنان ترابیان در واقع بر اهمیت نهادهای واسط میان جامعه و حاکمیت تأکید داشت؛ نهادهایی که می‌توانند مطالبات اجتماعی را از سطح پراکنده و فردی به مسیر گفت‌وگوی سازمان‌یافته و مسئولانه با ساختار قدرت منتقل کنند.

♻️ ضیایی: مسئله، نبود برنامه نیست؛ ضعف بستر فعالیت حزبی است

مهندس ضیایی، رئیس فراکسیون اصولگرایان خانه احزاب استان البرز، نیز با انتقاد از برخی روایت‌ها درباره عملکرد احزاب گفت: چرا گفته می‌شود احزاب برنامه ندارند؟

وی قانون حمایت از احزاب را نیازمند بازنگری دانست و اظهار کرد: این قانون در وضعیت فعلی ضعیف و غیرکاربردی است و باید برای اصلاح آن چاره‌اندیشی شود.

ضیایی همچنین بر ظرفیت سه فراکسیون خانه احزاب برای ایفای نقش مؤثرتر در فضای سیاسی کشور تأکید کرد و ساماندهی پرونده‌های احزاب، به‌روزرسانی اطلاعات دبیران و رفع نابسامانی‌های موجود در استان و فرمانداری‌ها را از دیگر ضرورت‌های حوزه احزاب دانست.

♻️ قاسم‌پور: پایان مجوزمحوری؛ آغاز اطلاع‌محوری

رضا قاسم‌پور، رئیس فراکسیون اصلاح‌طلبان خانه احزاب استان البرز، با اشاره به برگزاری ۱۸ نشست هم‌اندیشی ملی و استانی با محوریت فراکسیون اصلاح‌طلبان، بر ضرورت تغییر رویکرد در مواجهه با فعالیت‌های سیاسی و مدنی تأکید کرد.

وی با اشاره به پیشنهادهای مطرح‌شده در لایحه دولت برای اصلاح قانون احزاب گفت: حرکت از «مجوزمحوری» به سمت «اطلاع‌محوری» در برگزاری اجتماعات، از جمله پیشنهادهای مهم و رو به جلوست که می‌تواند مسیر فعالیت مدنی و سیاسی را تسهیل کند.

قاسم‌پور همچنین امکان اخذ مجوز اجتماعات توسط افراد حقیقی و عدم استعلام دبیران برای راه‌اندازی شعب احزاب توسط استانداری‌ها را از دیگر پیشنهادهای مترقی این لایحه برشمرد.

رئیس فراکسیون اصلاح‌طلبان خانه احزاب استان البرز در ادامه، با اشاره به مطالبات به‌حق جوانان و حامیان دولت، خواستار راه‌اندازی شعب خانه احزاب در شهرستان‌های استان شد و تأکید کرد که فعالیت این نهاد نباید در مرکز استان متوقف بماند.

♻️ صدای احزاب؛ از نقد ساختار تا مطالبه اصلاح

در ادامه نشست، شماری از دبیران احزاب استان، از جمله آقایان یوسفیان، علیمردانی، قهرمان، مؤذن، برقراری، حاجی‌زاده، زالی، جمالی، صدیق، توده‌زعیم، سلیم‌نژاد، فلاح، ابراهیمی و ایرانی و همچنین خانم‌ها اسلام‌دوست و افشار، دیدگاه‌ها، انتقادات و پیشنهادهای خود را مطرح کردند.

تقویت جایگاه احزاب، رفع موانع فعالیت سیاسی، ساماندهی امور حزبی، افزایش مشارکت جوانان، توجه جدی‌تر مسئولان به ظرفیت تشکل‌های سیاسی و ایجاد سازوکارهای مؤثر برای حضور احزاب در فرآیند تصمیم‌سازی، از مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده در این بخش بود.

♻️ محمدزاده: احزاب مشاوران امین دولت هستند

در بخش پایانی نشست، دکتر محمدزاده، معاون دفتر سیاسی وزارت کشور، با استقبال از برگزاری این جلسه و گفت‌وگوی مستقیم با احزاب، نکاتی از دیدار دبیران کل احزاب با رئیس‌جمهور را یادآوری کرد.

وی با تشریح رویکرد دولت وفاق نسبت به احزاب گفت: احزاب مورد توجه ویژه دولت هستند و در لایحه پیشنهادی دولت نیز بندهای حمایتی قابل توجهی برای تقویت فعالیت‌های حزبی پیش‌بینی شده است.

محمدزاده افزود: در تمام لوایح و بازنگری قوانین، نظرات احزاب و چهره‌های سیاسی اخذ شده و احزاب را مشاوران امین خود می‌دانیم.

وی همچنین با اشاره به توسعه فعالیت‌های حزبی در کشور گفت: طی دو سال برای ۹۲ شعبه حزبی مجوز صادر شده است؛ آن هم در شرایطی که کشور با وضعیت جنگی و دشواری‌های خاص مواجه بوده است.

♻️ جوانان؛ حلقه مفقوده نظام حزبی

محمدزاده یکی از آسیب‌های جدی ساختار احزاب کشور را بالا بودن میانگین سنی دبیران کل دانست و گفت: شکل‌گیری یک الیت نخبگانی و فراهم نبودن زمینه حضور جوانان در جایگاه دبیرکلی احزاب، از آسیب‌های جدی است و باید برای جذب و نقش‌آفرینی جوانان برنامه‌ریزی شود.

وی نسبت به شکل‌گیری نسلی سازمان‌دهی‌نشده و غیرقابل کنترل هشدار داد و بر ضرورت فراهم کردن زمینه مشارکت قانونی، سازمان‌یافته و مسئولانه جوانان تأکید کرد.

این بخش از سخنان معاون دفتر سیاسی وزارت کشور، یک مسئله بنیادین را به میان کشید: اگر ساختارهای رسمی مشارکت سیاسی نتوانند نسل جدید را در خود جای دهند، جامعه به‌طور طبیعی به سمت شکل‌های غیررسمی و بعضاً غیرقابل پیش‌بینی کنشگری سیاسی حرکت خواهد کرد.

♻️ از «نق‌زدن» تا برنامه عملیاتی

معاون دفتر سیاسی وزارت کشور در ادامه، با اشاره به دیدگاه رئیس‌جمهور درباره عملکرد احزاب گفت: احزاب بیشتر «نق» می‌زنند، اما باید برنامه عملیاتی و متناسب با مشکلات اجرایی کشور داشته باشند.

این گزاره، در صورت قرار گرفتن در کنار مطالبات مطرح‌شده از سوی احزاب، یک دوگانه مهم را پیش روی نظام حزبی قرار می‌دهد: آیا احزاب صرفاً باید منتقد عملکرد دولت‌ها باشند یا می‌توانند بخشی از راه‌حل مسائل کشور نیز باشند؟

طبیعی است که حزب مؤثر، هم منتقد و دیده‌بان قدرت است و هم باید بتواند برای مسائل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، راهکارهای روشن و قابل اجرا ارائه کند.

محمدزاده همچنین با اشاره به تجربه اجتماعات شبانه و نظر دکتر پزشکیان در این خصوص گفت: اجتماعات شبانه معرکه بود. عده‌ای ناراضی بودند، اما برای اعتراض به خیابان نیامدند و از آنها نیز تشکر می‌کنیم.

♻️ انتخابات تناسبی؛ فرصتی برای خروج از یکجانبه‌گرایی

محمدزاده در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به انتخابات تناسبی تهران، این نظام انتخاباتی را کارساز دانست و گفت: سهمیه دادن برای احزاب می‌تواند موجب خروج شوراها از یک‌جانبه‌گرایی شود.

وی افزود: نظام تناسبی می‌تواند در جهت قدرتمند کردن احزاب و برنامه‌محور کردن آنها حرکت کند و زمینه حضور مؤثرتر جریان‌های مختلف سیاسی در نهادهای انتخابی را فراهم آورد.

♻️ از احزاب مطالبه‌گر تا احزاب برنامه‌ساز

آنچه در این نشست بیش از هر چیز اهمیت داشت، هم‌زمانی دو مطالبه بود؛ از یک سو، احزاب خواستار رفع موانع ساختاری، تسهیل فعالیت سیاسی، اصلاح قانون و به رسمیت شناختن نقش واقعی خود در عرصه عمومی بودند و از سوی دیگر، وزارت کشور از احزاب انتظار داشت از سطح نقد و مطالبه فراتر رفته و به سمت ارائه برنامه‌های عملیاتی حرکت کنند.

این دو مطالبه در واقع دو روی یک سکه‌اند. نمی‌توان از حزب برنامه‌محور سخن گفت، اما بستر فعالیت حزبی را محدود کرد؛ همان‌گونه که نمی‌توان صرفاً خواهان تسهیل فعالیت احزاب بود، اما از آنها انتظار نداشت برای مسائل واقعی کشور، برنامه و راه‌حل ارائه کنند.

نظام حزبی زمانی می‌تواند به جایگاه واقعی خود در حکمرانی دست یابد که «اعتماد»، «آزادی فعالیت قانونی»، «رقابت منصفانه»، «جوان‌گرایی» و «برنامه‌محوری» هم‌زمان در آن تقویت شود.

از این منظر، نشست خانه احزاب البرز را می‌توان فراتر از یک جلسه استانی ارزیابی کرد؛ نشستی که بخشی از مسئله بزرگ‌تر سیاست‌ورزی در ایران را به نمایش گذاشت: چگونه می‌توان احزاب را از حاشیه مناسبات قدرت به متن حک

مرانی آورد و آنها را از تشکل‌هایی صرفاً مطالبه‌گر، به نهادهایی مؤثر در تولید ایده، سیاست‌گذاری و حل مسائل کشور تبدیل کرد؟

پاسخ این پرسش، نه در افزایش صرف تعداد احزاب و مجوزها، بلکه در کیفیت فعالیت حزبی، گردش نخبگان، میدان دادن به جوانان، شفافیت، رقابت سیاسی و توانایی احزاب برای ارائه برنامه‌های روشن و قابل سنجش نهفته است.

در این میان، خانه احزاب می‌تواند حلقه واسط مؤثری میان جامعه، احزاب و حاکمیت باشد؛ به شرط آنکه از سطح مناسبات اداری فراتر رفته و به بستری برای گفت‌وگوی مستمر، انتقال مطالبات اجتماعی، تربیت نسل جدید سیاست‌ورزان و مشارکت واقعی در فرآیند تصمیم‌سازی تبدیل شود.

اگر چنین مسیری دنبال شود، «ایران برای همه» صرفاً عنوان یک نشست یا یک قالب تشکیلاتی نخواهد بود؛ بلکه می‌تواند به رویکردی برای به رسمیت شناختن تکثر سیاسی، تقویت سرمایه اجتماعی و بازگرداندن سیاست‌ورزی مسئولانه و برنامه‌محور به متن حکمرانی بدل شود.

✒️ رضا قاسم‌پور
روزنامه‌نگار و پژوهشگر فرهنگی‌