بازار مسکن ایران که تا پیش از تشدید تنش‌های نظامی، نشانه‌های امیدوارکننده‌ای از رشد معاملات و گرمی فضا را تجربه می‌کرد، اکنون در فضایی از احتیاط، انتظار و مدارای اجباری میان خریداران، فروشندگان، موجران و مستأجران فرو رفته است؛ فضایی که در آن «مدیریت ریسک» بر «سودآوری» چیره شده و اعتماد به عنوان رکن اصلی معامله، با چالش جدی روبه‌روست.

بازار مسکن در سایه جنگ؛ از رونق موقت تا انتظار اجباری
به گزارش سرزمین مانا، در روزگاری که کشور همچنان با تبعات اقتصادی و روانی تنش‌های نظامی دست‌وپنجه نرم می‌کند، بازار مسکن – به‌عنوان یکی از حساسترین سبدهای معیشتی خانوارهای ایرانی – رفتاری متفاوت از روزهای عادی از خود نشان می‌دهد. این بازار که در آستانه بحران اخیر، نشانه‌هایی از تحرک و ترمیم تدریجی را تجربه می‌کرد، اکنون وارد فاز جدیدی شده است: فازی که در آن فعالان بازار، فارغ از هیجان سودآوری، بر حفظ سرمایه و مدیریت ریسک متمرکز شده‌اند.

اعتماد در گرو ثبات؛ معاملات در سراشیبی انتظار
گزارش‌های میدانی حاکی از آن است که جاری بودن شرایط جنگی و بی‌ثباتی‌های اقتصادی، تأثیر مستقیمی بر روحیات و رفتار کنشگران بازار مسکن گذاشته است. در چنین شرایطی، «اعتماد» به‌عنوان کلیدی‌ترین عنصر برای انعقاد قرارداد، به شدت آسیب‌پذیر شده است. خریداران بالقوه‌ای که اغلب تمام نقدینگی خود را در اختیار ندارند و سرمایه‌شان میان بازارهای طلا، ارز، خودرو و سایر دارایی‌ها توزیع شده، امروز بیش از هر زمان دیگری در «موقعیت انتظار» به سر می‌برند.
نوسانات پی‌درپی در بازارهای موازی، تصمیم‌گیری برای نقد کردن دارایی‌ها و تجمیع سرمایه به‌منظور خرید مسکن را به معادله‌ای پیچیده بدل کرده است. تا وقتی که چشم‌انداز روشنی از روند قیمت‌ها در این بازارها ترسیم نشود، خریداران ترجیح می‌دهند دست نگه دارند. این احتیاط اما تنها مختص متقاضیان خرید نیست؛ فروشندگان نیز که چشم به تثبیت قیمت‌ها دوخته‌اند، از عرضه ملک خود خودداری کرده و بازار را در رکودی نسبی نگه داشته‌اند.

توقف یک روند صعودی؛ از «بازارگرمی» تا «سکون»
پیش از آغاز تنش‌های اخیر، نشانه‌های بارزی از بهبود تدریجی در بازار مسکن به چشم می‌خورد. بررسی‌های میدانی از حضور چشمگیرتر متقاضیان در بنگاه‌ها و افزایش محسوس تعداد معاملات حکایت داشت؛ به‌گونه‌ای که در مقاطعی، تقاضا از عرضه پیشی گرفت و فضای «بازارگرمی» شکل گرفته بود.
اما با شروع جنگ، این روند صعودی متوقف شد و فضای احتیاط، جانشین آن گردید. با این حال، تجربه ادوار پیشین نشان داده که بازار مسکن پس از عبور از هر شوک بیرونی، ظرفیت بالایی برای جبران عقب‌ماندگی‌ها و بازگشت به مدار رشد دارد؛ به‌شرط آنکه ثبات نسبی به عرصه سیاست و اقتصاد بازگردد.

هم‌دلی در بازار اجاره؛ مدارا یا عقب‌انداختن بحران؟
در سوی دیگر، بازار اجاره مسکن این روزها صحنه نوعی هم‌دلی و مدارای اجباری میان موجران و مستأجران است. بسیاری از مستأجرانی که قصد جابه‌جایی داشتند، با توجه به شرایط خاص کشور، این تصمیم را به تعویق انداخته‌اند. در مقابل، جمع قابل‌توجهی از مالکان نیز با درک موقعیت، نسبت به تمدید قراردادها با همان شرایط قبلی یا با افزایش حداقلی، انعطاف نشان داده‌اند تا فشار مضاعفی بر مستأجران وارد نشود.
اگرچه این مدارا نشان‌دهنده بلوغ نسبی فعالان بازار در شرایط حساس است، اما نباید از این واقعیت غافل شد که با پایان بحران و بازگشت ثبات، احتمالاً بازار اجاره با موجی از تقاضای انباشته برای جابه‌جایی روبه‌رو خواهد شد. انتظار می‌رود با مدیریت صحیح این موضوع و در سایه تثبیت تدریجی سایر متغیرهای اقتصادی، این فشار به افزایش مهارگسیخته قیمت‌ها در بازار اجاره منجر نشود.
چشم‌انداز؛ بازگشت رونق مشروط به عبور از بحران
در مجموع، بازار مسکن در شرایط جنگی کنونی، در وضعیتی از «انتظار هوشمندانه» به سر می‌برد؛ فعالان این بازار ضمن مدیریت ریسک و صیانت از دارایی‌های خود، افق روشنی برای دوران پس از بحران ترسیم کرده‌اند. تجربه سال‌های پس از جنگ تحمیلی نیز گواه آن است که بازار مسکن همواره با تکیه بر تقاضای انباشته‌شده، توانسته پس از عبور از شرایط سخت، به رونقی پایدار دست یابد.
آنچه مسلم است، بازگشت کامل رونق به این بازار، بی‌گمان منوط به عبور از بحران‌های امنیتی و بازگشت ثبات و آرامش به عرصه‌های سیاسی و اقتصادی کشور خواهد بود؛ و تا آن زمان، «انتظار» نه یک انتخاب، که اجبار بازیگران این عرصه است.

نویسنده: محمدرضا رحیمزاده